Giá Dầu Thế Giới Lùi Sâu Khi Hormuz Mở Cửa

Thị trường năng lượng toàn cầu đang trải qua một trong những giai đoạn biến động lịch sử nhất trong vòng một thập kỷ qua. Chỉ trong một khoảng thời gian ngắn của nửa đầu năm 2026, bức tranh toàn cảnh về giá dầu thế giới đã đảo chiều ngoạn mục từ trạng thái khan hiếm nguồn cung trầm trọng sang tình trạng dư thừa ngập lụt trên nhiều khu vực. Sự sụt giảm không phanh của giá dầu thô trong những ngày cuối tháng 6 không chỉ phản ánh các yếu tố cung cầu cơ bản mà còn là thước đo chân thực nhất về sức mạnh của các biến động địa chính trị, đặc biệt là tại rốn dầu của thế giới - Trung Đông.

Sự kiện đánh dấu bước ngoặt lớn nhất chính là những thỏa thuận nhằm hạ nhiệt căng thẳng quân sự, qua đó khơi thông lại tuyến đường vận tải huyết mạch. Cú sốc nguồn cung được giải tỏa đã ngay lập tức tạo ra một làn sóng bán tháo trên các sàn giao dịch hàng hóa, đẩy giá dầu thế giới lùi về những cột mốc không ai ngờ tới chỉ vài tháng trước đó.

1. Tóm Tắt Tình Hình Thị Trường Dầu Thô Toàn Cầu

Từ Khan Hiếm Đến Dư Cung Bất Ngờ

Bức tranh thị trường dầu thô toàn cầu đã chứng kiến sự chuyển dịch đột ngột, có thể nói là khắc nghiệt, từ tình trạng khan hiếm nguồn cung nghiêm trọng sang dư thừa chỉ trong vòng vài tháng ngắn ngủi. Hồi đầu tháng 4 năm 2026, giá dầu thế giới từng khiến các nền kinh tế tiêu thụ năng lượng lớn phải run rẩy khi giá dầu chuẩn Dated Brent vọt lên mức đỉnh kỷ lục 140 USD/thùng. Nguyên nhân trực tiếp lúc bấy giờ xuất phát từ những lo ngại tột độ về cuộc chiến tranh quy mô lớn liên quan đến Iran, đe dọa trực tiếp đến dòng chảy năng lượng từ Vịnh Ba Tư.

Tuy nhiên, gió đã đảo chiều một cách chóng vánh. Tính đến phiên giao dịch ngày 24 tháng 6 năm 2026, giá dầu Brent đã lao dốc không phanh, giảm gần một nửa giá trị so với thời điểm đỉnh cao, chốt phiên ở mức 73,05 USD/thùng. Mức giá này tương đương, thậm chí còn thấp hơn so với mặt bằng giá trước khi những căng thẳng quân sự bắt đầu leo thang. Sự bốc hơi hơn 40% giá trị của giá dầu thế giới chỉ trong một quý là minh chứng rõ ràng cho tính chất dễ tổn thương và phản ứng thái quá của thị trường hàng hóa phái sinh trước các tin tức địa chính trị.

Vai Trò Của Thỏa Thuận Mỹ-Iran và Eo Biển Hormuz

Nguyên nhân cốt lõi và mang tính quyết định dẫn đến cú sập giá ngoạn mục này chính là thỏa thuận tạm thời đạt được giữa Mỹ và Iran. Cốt lõi của các cuộc đàm phán này hướng tới việc mở cửa trở lại Eo biển Hormuz, tuyến đường biển chiến lược chiếm tới 20% tổng lượng dầu thô giao dịch trên toàn cầu. Những cam kết nới lỏng quân sự đã được các quan chức cấp cao xác nhận, tạo ra niềm tin vững chắc cho giới chức hàng hải.

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance mới đây đã có những thông báo chính thức từ Nhà Trắng, xác nhận rằng Hải quân Mỹ đã bắt đầu cho phép các tàu thương mại di chuyển an toàn đến các cảng của Iran. Ngay sau khi lệnh phong tỏa được nới lỏng, hơn 12,5 triệu thùng dầu đã lập tức đi qua Eo biển Hormuz. Việc nút thắt cổ chai này được khơi thông đã thúc đẩy một dòng chảy dầu thô ồ ạt, nhanh chóng làm "ngập" các thị trường tiêu thụ truyền thống ở châu Âu và châu Á, dập tắt mọi kỳ vọng tăng giá và tạo áp lực khổng lồ lên giá dầu thế giới.

2. Dấu Hiệu Dư Cung Rõ Rệt Trên Các Thị Trường Lớn

Giá Dầu Brent Giảm Sâu và Cấu Trúc Contango

Cú rớt giá lịch sử của dầu chuẩn Brent xuống dưới mốc 75 USD/thùng lần đầu tiên kể từ khi xung đột nổ ra đi kèm với sự thay đổi căn bản trong cấu trúc định giá của thị trường. Đáng chú ý nhất, thị trường dầu thô Trung Đông đã chính thức chuyển sang cấu trúc contango (thị trường bù hoãn bán) kể từ giữa tháng 6. Trong cấu trúc này, giá hợp đồng giao sau cao hơn giá giao ngay ở thời điểm hiện tại, một tín hiệu không thể nhầm lẫn của tình trạng dư thừa nguồn cung vật chất trên quy mô lớn.

Sự chênh lệch này triệt tiêu động lực tích trữ dầu của các nhà giao dịch. Ông Daan Struyven, đồng trưởng bộ phận hàng hóa toàn cầu tại tập đoàn tài chính Goldman Sachs, đã đưa ra nhận định sắc bén về tình hình hiện tại: "Thực tế là bạn nhận được chiết khấu khi mua một thùng dầu ngay bây giờ so với việc mua nó vào ngày mai". Cấu trúc contango này chủ yếu bắt nguồn từ nhu cầu suy yếu bất ngờ từ khu vực Châu Á, qua đó đè nặng lên triển vọng phục hồi của giá dầu thế giới trong ngắn hạn.

Giảm Giá Kỷ Lục Đối Với Dầu Thô Angola

Không chỉ các mốc giá chuẩn toàn cầu chịu áp lực, thị trường dầu vật chất tại các khu vực sản xuất vệ tinh cũng đang trải qua những đợt bán tháo với mức chiết khấu chưa từng có. Dầu thô của Angola, một loại dầu có đặc tính kỹ thuật rất được các nhà máy lọc dầu Trung Quốc ưa chuộng trong điều kiện bình thường, hiện đang phải đối mặt với thực tế phũ phàng. Các lô hàng từ quốc gia Tây Phi này đang được rao bán với mức chiết khấu sâu kỷ lục trong hơn một thập kỷ qua.

Trên thị trường giao ngay, có những thời điểm các thùng dầu từ Angola bị ép giá bán thấp hơn gần 10 USD/thùng so với giá chuẩn Dated Brent toàn cầu. Việc người mua truyền thống là Trung Quốc vắng bóng, kết hợp với làn sóng dầu thô từ Vịnh Ba Tư tràn ra thị trường, đã tước đi vị thế đàm phán của các nhà xuất khẩu Tây Phi, tạo thêm một mảng xám trong bức tranh chung của giá dầu thế giới.

Sự Đảo Chiều Của Dòng Chảy Dầu Thô Châu Á

Một trong những hiện tượng dị thường và phản ánh rõ nét nhất tình trạng thặng dư hiện tại là sự đảo chiều của dòng chảy dầu thô tại khu vực Châu Á. Các nhà máy lọc dầu khổng lồ của Trung Quốc, vốn luôn đóng vai trò là những cỗ máy hút dầu thô lớn nhất hành tinh, hiện lại đang tất bật rao bán lại các lô hàng mà họ đã ký hợp đồng mua trước đó. Sự kiện người mua lớn nhất thế giới bỗng nhiên biến thành người bán là một cú sốc tâm lý lớn đối với các nhà phân tích thị trường.

Theo phân tích của June Goh, chuyên gia thị trường dầu cấp cao tại Sparta Commodities, các nhà máy lọc dầu tại Châu Á về cơ bản đã tích lũy đủ nguồn cung nguyên liệu cho đến tận tháng 8. Do đó, lượng dầu khổng lồ vừa được giải phóng từ Eo biển Hormuz không tìm được khách hàng mới, mà chỉ làm trầm trọng thêm tình trạng dư thừa hiện hữu. Sự thiếu vắng các lực đỡ từ phía nhu cầu nội địa của Trung Quốc khiến đà suy giảm của giá dầu thế giới càng trở nên khó cản bước.

3. Các Yếu Tố Thúc Đẩy Tình Trạng Dư Cung

Nguồn Cung "Bí Mật" Trước Thỏa Thuận Hormuz

Nhiều người lầm tưởng rằng tình trạng dư cung chỉ xuất hiện sau khi thỏa thuận Mỹ-Iran được công bố, nhưng thực tế, phần chìm của tảng băng trôi đã được hình thành từ trước đó rất lâu. Ngay cả trong giai đoạn căng thẳng quân sự leo thang đỉnh điểm và tuyến đường biển bị đe dọa nghiêm trọng, hàng triệu thùng dầu mỗi ngày vẫn "âm thầm" đổ vào thị trường toàn cầu. Cơ chế này được thực hiện thông qua mạng lưới các chuyến hàng "tối" (dark shipments), chủ yếu xuất phát từ Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Kuwait.

Các báo cáo từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) chỉ ra rằng, đôi khi nhờ sự hỗ trợ che chắn từ các lực lượng quân sự Mỹ trong khu vực, UAE đã nhanh chóng tăng cường các hoạt động xuất khẩu không chính thức. Ngay từ đầu tháng 6, tổng lượng dầu xuất khẩu của quốc gia này đã tiệm cận mức 85% so với công suất trước khi chiến tranh nổ ra. Nguồn cung ngầm dồi dào này đã ăn mòn nền tảng tăng giá của giá dầu thế giới ngay từ khi thị trường vẫn còn đang hoảng loạn.

Tồn Kho Chiến Lược và Nhu Cầu Trung Quốc Giảm

Sự kết hợp giữa các chính sách can thiệp vĩ mô và sự giảm tốc của các nền kinh tế đầu tàu cũng đóng góp một phần không nhỏ vào tình trạng thặng dư. Nhằm kiềm chế đà tăng nóng của giá nhiên liệu trong nước, nhiều quốc gia tiêu thụ lớn đã quyết định mở kho giải phóng hàng triệu thùng từ kho dự trữ dầu mỏ chiến lược (SPR). Động thái xả kho này diễn ra đúng vào thời điểm nền kinh tế Trung Quốc có dấu hiệu chững lại, kéo theo nhu cầu tiêu thụ nhiên liệu công nghiệp như dầu diesel giảm sút nghiêm trọng.

Sự hội tụ của bộ ba yếu tố: xả kho chiến lược, cầu Trung Quốc suy giảm và các chuyến hàng "tối" đổ bộ đã âm thầm tạo ra một lượng dư cung cục bộ ở một số trung tâm giao dịch trọng điểm. Những áp lực tích tụ này giải thích tại sao giá dầu thế giới lại phản ứng với biên độ giảm lớn đến vậy khi Eo biển Hormuz chính thức thông tuyến.

Lượng Dầu "Bị Kẹt" Được Giải Phóng

Cú bục vỡ của đập ngăn nguồn cung thực sự diễn ra trong những ngày ngay sau khi thỏa thuận nới lỏng quân sự có hiệu lực. Một khối lượng dầu khổng lồ bị kẹt lại tại các cảng hoặc trên các siêu tàu chở dầu ngoài khơi đã đồng loạt được xả ra thị trường. Chỉ riêng Iran đã nhanh chóng vận chuyển hơn 30 triệu thùng dầu thô hướng tới các khách hàng Châu Á, tận dụng tối đa khoảng thời gian vàng trước khi Mỹ cấp giấy phép có thời hạn 60 ngày cho phép quốc gia này bán dầu hợp pháp trên thị trường quốc tế.

Không dừng lại ở đó, hàng loạt các công ty vận tải biển từng e ngại rủi ro chiến tranh nay đã quay trở lại hoạt động mạnh mẽ. Ngay cả hãng tàu chở dầu khổng lồ Bahri của Ả Rập Xê Út, đơn vị hiếm khi sử dụng tuyến đường thủy này trong thời gian xung đột, cũng đã tích cực tham gia vào chiến dịch đưa các thùng dầu bị kẹt ra ngoài. Ở một diễn biến song song, UAE đã liên tục mở các gói thầu và bán thành công khoảng 60 triệu thùng dầu thô được khai thác tại Vịnh Ba Tư chỉ trong vài tuần gần đây. Chuỗi sự kiện giải phóng hàng tồn kho ồ ạt này đã tạo ra một sức ép cực độ, kéo giá dầu thế giới lún sâu vào vùng giảm giá.

4. Tác Động Khu Vực và Sự Chuyển Hướng Dòng Chảy Dầu

Dầu Trung Đông và Châu Phi Chuyển Hướng Sang Châu Âu

Tình trạng no nê của thị trường Châu Á đã buộc các nhà cung cấp từ Trung Đông và Châu Phi phải tìm kiếm những bến đỗ mới cho sản phẩm của mình, dẫn đến một cuộc định hình lại bản đồ thương mại dầu mỏ toàn cầu. Hàng triệu thùng dầu, mà theo thông lệ lịch sử sẽ đi thẳng từ Vịnh Ba Tư qua Ấn Độ Dương để đến Đông Á, hiện đang phải đổi hướng lênh đênh sang các bến cảng của Châu Âu. Dữ liệu theo dõi tàu biển từ Bloomberg đã xác nhận có ít nhất sáu siêu tàu chở dầu (VLCC), chuyên chở tổng cộng khoảng 12 triệu thùng dầu thô từ UAE và Oman, dự kiến sẽ cập bến các nhà máy lọc dầu Châu Âu vào tháng tới.

Sự biến đổi này không chỉ giới hạn ở dầu Trung Đông. Nhà máy lọc dầu khổng lồ Dangote của Nigeria, một siêu dự án năng lượng của Châu Phi, cũng được ghi nhận là lần đầu tiên mua các lô hàng dầu thô nhập khẩu từ UAE thay vì sử dụng nguồn cung nội địa hoặc khu vực. Những bước đi chưa từng có tiền lệ này nhấn mạnh một thực tế: nguồn cung đột ngột tăng vọt đang ép buộc các nhà kinh doanh phải phá vỡ các luồng giao thương truyền thống để xả hàng, một yếu tố sẽ tiếp tục gây xáo trộn giá dầu thế giới.

Tồn Kho Dầu Thô Mỹ Ở Mức Thấp Kỷ Lục

Trong khi phần lớn thế giới đang ngụp lặn trong biển dầu giá rẻ, thị trường nội địa của Mỹ lại trình diễn một bức tranh hoàn toàn đối lập. Báo cáo mới nhất từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) cho thấy một nghịch lý đáng kinh ngạc: tổng lượng tồn kho dầu thô thương mại của Mỹ, bao gồm cả các kho dự trữ chiến lược (SPR), đã sụt giảm nghiêm trọng và hiện đang chạm mức thấp nhất kể từ năm 1984.

Tình hình còn trở nên căng thẳng hơn tại trung tâm định giá chính Cushing, Oklahoma, nơi lượng dầu lưu kho đã tiệm cận mức tối thiểu cần thiết để duy trì hoạt động vận hành của hệ thống đường ống. Sự khan hiếm cục bộ này đã đẩy giá dầu ngọt nhẹ WTI của Mỹ lên mức cao hơn tương đối so với phần còn lại của thế giới. Chênh lệch giá này trực tiếp làm giảm sức cạnh tranh của dầu thô Mỹ trên thị trường xuất khẩu, hạn chế dòng chảy dầu từ Bắc Mỹ ra toàn cầu và tạo ra một sự phân hóa sâu sắc trong hệ thống giá dầu thế giới.

Thị Trường Biển Bắc và Các Loại Dầu Đặc Biệt

Phản ứng dây chuyền từ Vịnh Ba Tư cũng đã lan tới tận thị trường dầu Biển Bắc ở Châu Âu, nơi thiết lập giá chuẩn giao ngay cho toàn cầu. Hiện tại, các lô hàng dầu vật chất tại khu vực Biển Bắc đang bị ép giao dịch ở mức chiết khấu đáng kể so với các hợp đồng tương lai Brent trên sàn giao dịch ICE. Đây là một chỉ báo kỹ thuật không thể nhầm lẫn, chứng minh rằng nguồn cung tại khu vực Châu Âu cũng đang trở nên quá dồi dào do phải tiếp nhận lượng hàng dội ngược từ Châu Á.

Đặc biệt, các phân khúc dầu thô mang đặc tính "mật độ trung bình và chứa lưu huỳnh" (medium-sour) đang là những nạn nhân chịu tổn thất nặng nề nhất. Các chủng loại dầu từ Angola hay một số mỏ tại Tây Phi, do có đặc tính hóa học tương đồng với lượng dầu đang ồ ạt tràn ra từ Vịnh Ba Tư, đã vấp phải sự cạnh tranh khốc liệt. Cuộc chiến giành thị phần của các loại dầu đặc biệt này đang đóng vai trò chất xúc tác, khiến cho sự lao dốc của giá dầu thế giới diễn ra nhanh và mạnh mẽ hơn.

5. Triển Vọng và Những Thách Thức Của Thị Trường Dầu

Dự Báo Dư Thừa Dài Hạn Từ IEA

Bên cạnh những biến động ngắn hạn mang tính chu kỳ, thị trường còn phải đối mặt với những dự báo ảm đạm mang tính cấu trúc. Trong bản báo cáo công bố vào tuần trước, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã dội một gáo nước lạnh vào những nỗ lực kìm hãm đà giảm giá của các nhà sản xuất. IEA dự báo rằng thế giới sẽ phải đối mặt với một đợt dư thừa nguồn cung quy mô lớn và đáng kể vào năm 2027.

Dự báo này dựa trên sự gia tăng công suất khai thác từ các quốc gia ngoài OPEC+, kết hợp với tốc độ chuyển đổi năng lượng xanh ngày càng tăng tốc, làm suy yếu nền tảng nhu cầu nhiên liệu hóa thạch. Tầm nhìn dài hạn này đã củng cố thêm tâm lý bi quan của giới đầu tư, khiến họ tin rằng triển vọng dư cung sẽ là tông màu chủ đạo thống trị thị trường dầu mỏ trong suốt phần còn lại của năm nay, tạo thành lực cản khổng lồ đối với bất kỳ đợt phục hồi nào của giá dầu thế giới.

Rủi Ro Từ Mức Tồn Kho Thấp Ở Một Số Khu Vực

Tuy nhiên, bức tranh thị trường không bao giờ là một đường thẳng đơn giản. Mặc dù tình trạng dư cung tổng thể đang bao trùm lên mặt bằng giá, nhưng rủi ro tiềm ẩn vẫn đang chực chờ bùng nổ từ những vùng lõm của hệ thống tồn kho toàn cầu. Điển hình như tại Mỹ, việc mức tồn kho rơi xuống mức cực kỳ thấp biến thị trường nội địa của nền kinh tế lớn nhất thế giới thành một quả bom nổ chậm.

Sự mỏng manh của các vùng đệm dự trữ này đồng nghĩa với việc thị trường vẫn cực kỳ nhạy cảm và dễ bị tổn thương trước bất kỳ cú sốc hay sự gián đoạn nguồn cung bất ngờ nào trong tương lai (chẳng hạn như một thảm họa thiên nhiên ở Vịnh Mexico hay sự tái bùng phát căng thẳng địa chính trị). Ở chiều hướng ngược lại, khi giá chạm đến một vùng hấp dẫn, các chính phủ và doanh nghiệp tại những khu vực cạn kiệt tồn kho này sẽ bắt đầu chiến dịch mua gom để bổ sung kho dự trữ. Lực cầu tiềm năng khổng lồ này có thể đóng vai trò như một miếng bọt biển khổng lồ, hấp thụ bớt phần nào lượng dầu dư thừa và thiết lập một mức sàn vững chắc cho giá dầu thế giới.

6. Kết Luận: Tương Lai Biến Động Của Giá Dầu Thế Giới

Tựu trung lại, thị trường dầu thô toàn cầu đang bước qua một trong những giai đoạn chuyển giao khắc nghiệt và mang tính bước ngoặt nhất. Sự chuyển đổi thái cực từ tình trạng khan hiếm sang dư cung ngập lụt là minh chứng rõ rệt cho quyền lực của các quyết sách địa chính trị, mà cụ thể ở đây là việc mở lại Eo biển Hormuz nhờ thỏa thuận nới lỏng quân sự. Bên cạnh đó, sự suy yếu của các nền tảng kinh tế vĩ mô tại các quốc gia tiêu thụ lớn cũng góp phần không nhỏ vào sự sụt giảm lịch sử này.

Dẫu vậy, bài toán năng lượng toàn cầu chưa bao giờ là một phương trình đơn giản. Trong khi hàng triệu thùng dầu giá rẻ đang len lỏi vào từng ngóc ngách của thị trường Châu Âu và Châu Á đẩy giá đi xuống, thì bóng ma của việc cạn kiệt tồn kho tại các khu vực như Mỹ vẫn luôn hiện hữu như một biến số khó lường. Tương lai của giá dầu thế giới trong những tháng tới, và thậm chí là những năm tới, sẽ hoàn toàn phụ thuộc vào nghệ thuật giữ thăng bằng trên một sợi dây thừng mong manh: giữa một bên là sự dồi dào nguồn cung từ Vịnh Ba Tư, và một bên là bức tranh nhu cầu đang thay đổi không ngừng cùng những rủi ro địa chính trị chưa bao giờ thực sự ngủ yên.