बाजार विश्लेषण

Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung: Gia hạn thỏa thuận

Jerry · 152K दृश्य

Quan hệ kinh tế quốc tế vừa chứng kiến một bước ngoặt mang tính bước đệm quan trọng khi hai siêu cường kinh tế hàng đầu thế giới đạt được sự đồng thuận về việc duy trì trạng thái "ngừng bắn". Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đối mặt với nhiều biến số phức tạp, tiến trình chiến tranh thương mại Mỹ - Trung đã phát đi tín hiệu hạ nhiệt rõ rệt ngay trước thềm cuộc gặp thượng đỉnh trực tiếp giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại thủ đô Washington.

1. Thượng đỉnh Mỹ - Trung: Tín hiệu hạ nhiệt chiến tranh thương mại

Thỏa thuận gia hạn lệnh đình chiến thuế quan

Ngay trước giờ khai mạc hội nghị thượng đỉnh, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent chính thức xác nhận hai bên đã đạt được thỏa thuận kéo dài thỏa thuận đình chiến thương mại thêm 2 tháng. Thỏa thuận vốn có nguồn gốc từ tiến trình đàm phán Busan đạt được vào cuối năm 2025 trước đó dự kiến sẽ hết hạn vào ngày 10/11. Với sự thống nhất mới nhất sau các cuộc đối thoại căng thẳng giữa ông Bessent và Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong, thời hạn chót được gia hạn chính thức đến ngày 10/01 năm kế tiếp.

Quyết định duy trì lệnh ngừng bắn này mang ý nghĩa chiến lược sống còn đối với sự ổn định của hệ thống tài chính quốc tế. Động thái này giúp ngăn chặn nguy cơ tái bùng phát làn sóng áp thuế ba chữ số (triple-digit tariffs) – mức thuế vượt ngưỡng 100% từng làm chao đảo thị trường chứng khoán, đẩy chi phí vận tải biển lên mức kỷ lục và làm tê liệt các chuỗi cung ứng công nghiệp xuyên biên giới trong năm 2025. Việc kéo dài thời gian đình chiến cho phép các doanh nghiệp sản xuất và xuất nhập khẩu tạm thời thở phào, đồng thời tạo tiền đề để hai chính phủ thảo luận về một hiệp định toàn diện hơn thay vì chỉ giải quyết từng tranh chấp cục bộ. Giới quan sát nhận định rằng dù chưa thể xóa bỏ hoàn toàn bất đồng, bước lùi chiến thuật này đã ngăn chặn một kịch bản đổ vỡ dây chuyền trong vòng xoáy của cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung.

Nghi thức đón tiếp mang tính biểu tượng tại Washington

Chuyến công du của Chủ tịch Tập Cận Bình đánh dấu lần đầu tiên nhà lãnh đạo Trung Quốc trở lại thăm thủ đô nước Mỹ sau gần ba năm và là chuyến thăm cấp nhà nước chính thức đầu tiên sau hơn một thập kỷ. Để mở đầu sự kiện ngoại giao mang tính lịch sử này, Tổng thống Donald Trump đã phá vỡ thông lệ đón tiếp truyền thống của Nhà Trắng khi đích thân ra đón ông Tập ngay tại đường băng Căn cứ Không quân Andrews, bang Maryland.

Nghi lễ đón tiếp diễn ra trang trọng với tấm thảm đỏ dài 30 mét trải từ cửa chuyên cơ Air China, cùng 21 phát đại bác chào mừng và màn bay trình diễn ấn tượng của hai oanh tạc cơ chiến lược B-1 của Không quân Mỹ. Theo dữ liệu lưu trữ từ C-SPAN, đây là lần đầu tiên sau 11 năm một Tổng thống Mỹ đích thân đón nguyên thủ nước ngoài tại căn cứ quân sự này, kể từ thời điểm Tổng thống Barack Obama đón Giáo hoàng Francis vào năm 2015. Hành động này của ông Trump được xem là thông điệp ngoại giao thể hiện sự tôn trọng tối đa đối với một đối thủ có tầm ảnh hưởng ngang hàng trên trường quốc tế.

Đáp lại sự đón tiếp đặc biệt từ phía Mỹ, Chủ tịch Tập Cận Bình đã gửi gắm thông điệp cốt lõi thông qua một tuyên bố văn bản trang trọng ngay khi đặt chân xuống thủ đô xứ cờ hoa: "Trung Quốc và Mỹ nên là đối tác, không phải đối thủ". Tuyên bố này nhanh chóng được các cơ quan truyền thông quốc tế dẫn lại, khẳng định quyết tâm của Bắc Kinh trong việc tìm kiếm điểm cân bằng chung, ngăn chặn nguy cơ đối đầu trực diện làm chệch hướng quỹ đạo phát triển kinh tế.

2. Bối cảnh và động lực khiến hai bên tạm hoãn leo thang

Áp lực từ những tổn thất kinh tế sau làn sóng thuế quan 2025

Quyết định tạm ngưng leo thang trong chiến tranh thương mại Mỹ - Trung không đến từ sự nhượng bộ ngẫu nhiên, mà là kết quả tất yếu của những áp lực kinh tế dồn nén từ cả hai phía. Đợt leo thang áp thuế trả đũa lẫn nhau lên tới mức ba chữ số diễn ra trong năm 2025 đã giáng đòn nặng nề lên cả hai nền kinh tế. Phía Trung Quốc – "công xưởng của thế giới" – đối mặt với tình trạng dư thừa công suất sản xuất, lượng hàng tồn kho tăng vọt và áp lực việc làm tại các trung tâm chế tạo lớn ở duyên hải phía Đông. Trong khi đó, tại Mỹ – "thị trường tiêu thụ lớn nhất thế giới", các doanh nghiệp nhập khẩu và người tiêu dùng phải gánh chịu mức chi phí sinh hoạt đắt đỏ, gia tăng gánh nặng lạm phát và khiến biên lợi nhuận của doanh nghiệp bán lẻ bị bào mòn nghiêm trọng.

Mặc dù kỳ vọng của giới phân tích vào một bước đột phá toàn diện nhằm dỡ bỏ mọi rào cản thương mại vẫn còn rất khiêm tốn, nhưng việc tiếp tục duy trì thỏa thuận ngừng bắn được đánh giá là điều kiện tiên quyết để bảo vệ sự ổn định kinh tế vĩ mô. Cả Washington và Bắc Kinh đều nhận thức rõ rằng một làn sóng thuế quan mới vào thời điểm hiện tại sẽ đẩy tăng trưởng kinh tế toàn cầu vào nguy cơ đình lạm sâu rộng.

Cán cân nội bộ của Washington và Bắc Kinh

Xét về phương diện đối nội, cả hai nhà lãnh đạo đều đang phải tính toán cẩn trọng các bài toán chính trị của riêng mình trước khi đưa ra bất kỳ quyết định thỏa hiệp nào trong khuôn khổ chiến tranh thương mại Mỹ - Trung.

Về phía chính quyền Mỹ, Tổng thống Donald Trump đang phải chịu sức ép không nhỏ từ dư luận trong nước liên quan đến cuộc xung đột quân sự kéo dài gần 7 tháng với Iran, sự kiện khiến giá năng lượng và dầu mỏ toàn cầu tăng vọt, đe dọa trực tiếp đến túi tiền của cử tri Mỹ. Thêm vào đó, Đảng Cộng hòa đứng trước áp lực vô cùng gay gắt trước thềm cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ vào tháng 11, nơi một bộ phận nghị sĩ bảo thủ luôn duy trì thái độ hoài nghi sâu sắc và cảnh giác cao độ trước mọi động thái nhượng bộ Bắc Kinh. Dẫu vậy, chuyên gia Edgard Kagan từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) phân tích rằng ông Trump vẫn giữ niềm tin vững chắc vào khả năng phục hồi nội tại, cho rằng nền kinh tế Mỹ sẽ ngày càng mạnh lên theo thời gian và việc hoãn thuế sẽ tạo thêm không gian xử lý các hồ sơ đối ngoại cấp bách.

Ở chiều ngược lại, Trung Quốc cũng mang trong mình những tổn thương nội tại cần thời gian để củng cố. Dù động lực xuất khẩu công nghiệp vẫn duy trì mức tăng trưởng nhất định sang các thị trường mới nổi, Bắc Kinh vẫn đang chật vật tìm cách khôi phục niềm tin của người tiêu dùng trong nước, giải quyết chi tiêu hộ gia đình suy yếu và khắc phục cuộc khủng hoảng kéo dài trên thị trường bất động sản. Song song đó, chiến dịch chống tham nhũng sâu rộng trong hàng ngũ Quân Giải phóng Nhân dân (PLA) tuy giúp củng cố quyền lực tập trung của ông Tập, nhưng cũng làm dấy lên những hoài nghi từ phương Tây về mức độ sẵn sàng chiến đấu thực tế của lực lượng quân sự này. Dẫu vậy, tâm thế chủ đạo của giới hoạch định chính sách Bắc Kinh vẫn là tin rằng thời gian đang đứng về phía Trung Quốc, khi các áp lực địa chính trị và sự suy thoái vị thế tương đối của Mỹ đang dần lộ diện rõ rệt hơn.

3. Những rạn nứt cốt lõi chưa thể giải quyết

Cuộc chiến công nghệ cao: Vi chip và đất hiếm

Mặc dù thuế quan đối với hàng hóa tiêu dùng có thể được gia hạn đình chỉ, mặt trận công nghệ cao lại là nơi mà chiến tranh thương mại Mỹ - Trung thể hiện tính chất khốc liệt và khó có thể nhượng bộ nhất. Washington vẫn kiên quyết siết chặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với chất bán dẫn tiên tiến và vi chip phục vụ các mô hình tính toán hiệu năng cao, nhằm ngăn cản đà thăng tiến của các phòng thí nghiệm quốc phòng và công nghệ Trung Quốc.

Để đáp trả, Bắc Kinh đã sử dụng lá bài đòn bẩy chiến lược mang tính quyết định: siết chặt hạn ngạch xuất khẩu và các quy định quản lý nguồn cung khoáng sản đất hiếm cùng nam châm vĩnh cửu. Đây là nguồn nguyên liệu không thể thay thế đối với hàng loạt ngành công nghiệp phương Tây, từ sản xuất xe điện, thiết bị năng lượng tái tạo cho đến việc chế tạo hệ thống dẫn đường tên lửa và radar tiêm kích của quân đội Mỹ. Sự phụ thuộc lẫn nhau trong chuỗi giá trị công nghệ cao biến đây trở thành "thế cân bằng hạt nhân kinh tế", khiến cả hai bên vừa kiềm chế vừa liên tục tìm cách cô lập đối phương.

Xung đột địa chính trị: Đài Loan và vấn đề Iran

Không chỉ giới hạn trong lĩnh vực kinh tế, cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung luôn gắn chặt với những toan tính địa chính trị toàn cầu.

Vấn đề Đài Loan tiếp tục là "lằn ranh đỏ" nhạy cảm nhất. Trong các phiên làm việc kín, Chủ tịch Tập Cận Bình được dự báo sẽ chủ động nêu rõ lập trường không nhân nhượng về chủ quyền lãnh thổ, yêu cầu phía Mỹ tôn trọng nguyên tắc Một Trung Quốc, bất chấp việc các nhà đàm phán Washington thường tìm cách né tránh chủ đề này trên bàn thương thảo kinh tế nhằm giữ vững thế mơ hồ chiến lược.

Tại Trung Đông, mối quan hệ giữa Bắc Kinh và Tehran tạo ra thế cờ phức tạp khác. Phía Mỹ đang rất cần sự trợ giúp từ tầm ảnh hưởng ngoại giao của Trung Quốc để phá vỡ thế bế tắc trong cuộc xung đột kéo dài với Iran. Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn duy trì mối quan hệ kinh tế và năng lượng mật thiết với Iran, coi đây là một trong những đối tác cung cấp dầu thô trọng yếu. Việc Washington yêu cầu Trung Quốc ngừng mua dầu từ Iran để đổi lấy một số nới lỏng thương mại đang vấp phải sự kháng cự quyết liệt từ các nhà ngoại giao Bắc Kinh.

4. Các điểm sáng hợp tác tiềm năng và tâm điểm công nghệ

Triển vọng hạ thuế theo ngành và đối thoại an ninh

Bên cạnh những bất đồng sâu sắc, thỏa thuận gia hạn đình chiến mở ra cơ hội thiết lập các điểm sáng hợp tác có tính thực chất hơn giữa hai quốc gia. Giới phân tích hướng sự chú ý vào đề xuất cơ chế "30 đổi 30", theo đó Mỹ và Trung Quốc có thể đồng thời dỡ bỏ hàng rào thuế quan đối với khoảng 30 tỷ USD hàng hóa phi cốt lõi của nhau. Động thái này nhằm tạo điều kiện tái khởi động các hợp đồng mua sắm nông sản quy mô lớn, thúc đẩy phía Trung Quốc hoàn thành các cam kết bổ sung mua đậu nành và nông sản Mỹ trị giá khoảng 17 tỷ USD còn tồn đọng.

Ngoài ra, hai bên cũng đạt được nhiều bước tiến khả quan trong việc xây dựng cơ chế hợp tác song phương nhằm truy quét tội phạm ma túy bất hợp pháp, đặc biệt là kiểm soát chuỗi cung ứng hóa chất tiền chất sản xuất fentanyl. Trên phương diện quốc phòng, các kênh đối thoại quân sự cấp cao giữa PLA và Lầu Năm Góc dự kiến sẽ được nối lại và mở rộng nhằm thiết lập đường dây nóng phòng ngừa va chạm ngoài ý muốn trên Biển Đông và eo biển Đài Loan. Đồng thời, các cuộc đàm phán kín về việc trao đổi, phóng thích công dân Mỹ đang bị giam giữ tại Trung Quốc cũng được xem là một thước đo quan trọng cho sự thiện chí của hội nghị lần này.

Đua tranh Trí tuệ nhân tạo (AI) và quốc yến công nghệ

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành mặt trận mới chi phối toàn diện diễn biến chiến tranh thương mại Mỹ - Trung. Mặc dù tính chất cạnh tranh trong việc làm chủ các mô hình ngôn ngữ lớn và siêu máy tính ngày càng khốc liệt, cả hai nhà lãnh đạo đều nhận thức sâu sắc về sự cần thiết của việc xây dựng khuôn khổ quản trị rủi ro chung nhằm ngăn chặn nguy cơ AI bị vũ khí hóa vượt tầm kiểm soát con người.

Sự đan xen chặt chẽ giữa thương mại và công nghệ được thể hiện rõ nét qua danh sách khách mời tại dạ tiệc cấp nhà nước do Tổng thống Donald Trump chủ trì ở Nhà Trắng. Bàn tiệc quy tụ những nhân vật quyền lực nhất của Thung lũng Silicon – những người đang nắm giữ quyền lợi sống còn tại cả hai thị trường:

  • Tim Cook (CEO Apple): Nhân vật đại diện cho chuỗi sản xuất thiết bị khổng lồ vẫn phụ thuộc sâu sắc vào các tổ hợp gia công tại Trung Quốc và là một trong những doanh nghiệp bán lẻ công nghệ lớn nhất tại thị trường đại lục.
  • Jensen Huang (CEO Nvidia): Người đứng đầu hãng sản xuất chip AI giá trị nhất hành tinh, người đang liên tục vận động hành lang để duy trì các kênh bán lẻ chip chuyên dụng tuân thủ luật pháp Mỹ sang thị trường Trung Quốc.
  • Sam Altman (CEO OpenAI): Gương mặt tiêu biểu của làn sóng trí tuệ nhân tạo thế hệ mới, đóng vai trò then chốt trong việc định hình các cuộc thảo luận về tiêu chuẩn an toàn và bản quyền dữ liệu toàn cầu.

Để cân bằng tính chất căng thẳng của các cuộc thảo luận kỹ trị, lịch trình ngoại giao của phái đoàn Trung Quốc còn bao gồm chuyến thăm mang đậm màu sắc văn hóa tới Kho lưu trữ Quốc gia Mỹ – địa điểm linh thiêng lưu giữ bản gốc Tuyên ngôn Độc lập và Hiến pháp Mỹ. Hoạt động này được xem là nỗ lực tạo dựng cầu nối hiểu biết và sự tôn trọng đối với nền tảng tư tưởng lập quốc của phía đối phương.

5. Kịch bản tiếp theo của chiến tranh thương mại Mỹ - Trung

"Kịch bản dàn dựng" và sự chia rẽ trong thông điệp truyền thông

Dù các nghi thức đón tiếp và dạ tiệc được tổ chức vô cùng công phu, bản chất thực tế của hội nghị thượng đỉnh vẫn mang tính toán ngoại giao phòng thủ. Các nhà quan sát nhận định đây phần lớn là một "kịch bản dàn dựng" được kiểm soát chặt chẽ nhằm tránh những tình huống va chạm ngoài dự kiến.

Đáng chú ý, hai bên dự kiến sẽ không tổ chức họp báo chung sau khi kết thúc đàm phán. Thay vào đó, Nhà Trắng và Đại sứ quán Trung Quốc sẽ lần lượt đưa ra các thông cáo đơn phương riêng lẻ. Cách làm này cho phép mỗi bên chủ động định hình thông điệp theo hướng có lợi nhất nhằm trấn an thị trường và phục vụ mục tiêu tuyên truyền nội bộ: phía Mỹ có thể nhấn mạnh vào việc bảo vệ việc làm, mở rộng hạn ngạch xuất khẩu nông sản và kiềm chế tham vọng công nghệ của đối thủ; trong khi truyền thông Bắc Kinh sẽ làm nổi bật vị thế cường quốc bình đẳng, bản lĩnh bảo vệ chủ quyền cốt lõi và hình ảnh một đối tác có trách nhiệm duy trì ổn định kinh tế thế giới.

Lịch trình tiếp xúc đa phương cuối năm 2026

Việc Bộ Tài chính Mỹ và giới chức Trung Quốc nhất trí gia hạn đình chiến đến ngày 10/01 năm kế tiếp đã tạo ra một khoảng đệm thời gian mang tính chiến lược. Khoảng thời gian tạm hoãn này không chỉ giúp bình ổn tâm lý thị trường tài chính trong ngắn hạn mà còn thiết lập một lộ trình tiếp xúc ngoại giao nhiều tầng nấc trong những tháng cuối năm 2026:

  1. Hội nghị thượng đỉnh APEC vào tháng 11 tại Trung Quốc: Sự kiện này sẽ diễn ra ngay sau cuộc bầu cử Quốc hội Mỹ, nơi Tổng thống Donald Trump có cơ hội tái ngộ Chủ tịch Tập Cận Bình trong tư thế chính trị nội bộ đã được định hình rõ ràng hơn.
  2. Hội nghị thượng đỉnh G20 vào tháng 12 tại Mỹ: Diễn đàn quy tụ các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới sẽ là phép thử cuối cùng cho năng lực đàm phán của hai bên nhằm tìm kiếm một thỏa thuận khung dài hạn trước khi thời hạn đình chiến hết hiệu lực vào tháng 1.

Tựu trung lại, diễn biến của chiến tranh thương mại Mỹ - Trung ở giai đoạn hiện tại không còn đơn thuần là những đòn áp thuế trả đũa ồ ạt mang tính cảm xúc. Cả Washington và Bắc Kinh đều đã chuyển sang chiến thuật đấu trí tiêu hao, kết hợp giữa việc tạm hoãn leo thang để củng cố nội lực và thiết lập các rào cản phòng vệ vững chắc trong lĩnh vực công nghệ cao. Bản thỏa thuận gia hạn đình chiến thuế quan vì vậy là một khoảng lặng cần thiết, phản ánh nhận thức thực tế rằng cả hai siêu cường đều chưa sẵn sàng trả giá cho một cuộc đổ vỡ kinh tế toàn diện.

सहायता की आवश्यकता है?
हमसे संपर्क करें