Thế giới đang chứng kiến một trong những khoảnh khắc địa chính trị căng thẳng nhất thập kỷ. Chỉ vài giờ sau khi quân đội Mỹ tiến hành hàng loạt đợt không kích dữ dội nhằm vào các mục tiêu trên lãnh thổ Cộng hòa Hồi giáo, Tehran đã tung ra đòn đáp trả khốc liệt nhất về mặt chiến lược. Quyết định tuyên bố Eo biển Hormuz đóng cửa không chỉ là một hành động quân sự đơn thuần, mà còn là một cú sốc đe dọa trực tiếp đến huyết mạch năng lượng của toàn cầu. Căng thẳng Mỹ - Iran, vốn luôn âm ỉ, nay đã chính thức bùng nổ thành một cuộc khủng hoảng diện rộng với quy mô và hậu quả khó lường.
1. Bối cảnh căng thẳng Mỹ-Iran leo thang
1.1. Sự kiện dẫn đến leo thang mới nhất
Chuỗi sự kiện dẫn đến nguy cơ xung đột toàn diện bắt nguồn từ những diễn biến dồn dập bắt đầu vào ngày Chủ nhật vừa qua. Mồi lửa đầu tiên được châm ngòi khi lực lượng quân đội Israel triển khai một chiến dịch không kích quy mô lớn nhằm vào các căn cứ của lực lượng Hezbollah tại Lebanon. Đây là một động thái cực kỳ nhạy cảm, bởi Hezbollah từ lâu đã được biết đến là một lực lượng ủy nhiệm mạnh mẽ do Iran trực tiếp tài trợ và hậu thuẫn về mặt quân sự lẫn tài chính.
Đáng chú ý, diễn biến bạo lực này đã chính thức phá vỡ thỏa thuận ngừng bắn mong manh được ký kết vào đầu tháng 4 năm nay. Nó đánh dấu sự leo thang nghiêm trọng đầu tiên sau nhiều tháng nỗ lực ngoại giao tưởng chừng đã mang lại kết quả. Cốt lõi của sự đổ vỡ nằm ở bất đồng sâu sắc về việc giải thích các điều khoản trong thỏa thuận: trong khi Washington bảo vệ quan điểm của mình, Tehran lại kiên quyết nhấn mạnh rằng bất kỳ một hiệp ước ngừng bắn nào cũng phải bao gồm một điều khoản ràng buộc về việc chấm dứt vĩnh viễn xung đột ở Lebanon. Sự thiếu đồng thuận này đã tạo ra một lỗ hổng chết người, dọn đường cho bạo lực bùng phát trở lại.
1.2. Tuyên bố và cảnh báo từ phía Mỹ
Ngay sau các diễn biến phức tạp trên thực địa, giới chức cấp cao của Mỹ đã lập tức gia tăng áp lực bằng những ngôn từ cứng rắn chưa từng có. Tổng thống Donald Trump đã trực tiếp lên tiếng đe dọa rằng Washington sẽ "tấn công rất mạnh" vào lãnh thổ Iran sau khi thực hiện các cuộc không kích ban đầu vào thứ Ba. Trong một bài phát biểu mang đầy tính chỉ trích, ông cáo buộc chính quyền Tehran "đã mất quá nhiều thời gian để đàm phán một thỏa thuận lẽ ra sẽ rất tuyệt vời cho họ", và nhấn mạnh đanh thép rằng "giờ họ sẽ phải trả giá".
Thậm chí, trong một cuộc phỏng vấn độc quyền với kênh truyền hình Fox News, ông Trump đã không ngần ngại sử dụng từ ngữ cực kỳ quyết liệt, dọa sẽ "đánh bom chúng nó đến tan nát" nếu Iran vẫn ngoan cố từ chối ký kết thỏa thuận hòa bình do Washington đưa ra trên bàn đàm phán. Cùng chung quan điểm cứng rắn này, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth vào thứ Tư cũng đã đưa ra những lời đe dọa về việc áp dụng các hành động quân sự nghiêm khắc và khốc liệt hơn nhiều nhằm vào các cơ sở then chốt của Iran nếu đối phương tiếp tục câu giờ.
2. Mỹ không kích Iran: Diễn biến chính và mục tiêu
2.1. Các đợt không kích liên tiếp
Hành động quân sự của Mỹ được triển khai theo một chiến thuật leo thang có tính toán. Đợt không kích ban đầu diễn ra vào thứ Ba tuần này, được Lầu Năm Góc quy kết là đòn trừng phạt trực tiếp để đáp trả vụ một máy bay trực thăng Apache của Quân đội Mỹ bị bắn hạ khi đang làm nhiệm vụ ở vùng biển Oman. Mặc dù giới chức ngoại giao Iran, điển hình là Thứ trưởng Ngoại giao Kazem Gharibabadi, đã lên tiếng phân trần rằng vụ việc bắn rơi trực thăng chỉ là sự cố ngoài ý muốn do môi trường an ninh phức tạp tại khu vực, Washington vẫn quyết định phản ứng bằng vũ lực.
Không dừng lại ở đó, vào tối thứ Tư (tức rạng sáng thứ Năm, ngày 11 tháng 6 năm 2026 theo giờ địa phương), Mỹ tiếp tục đẩy cao trào bằng các đợt không kích bổ sung. Chiến dịch này bắt đầu chính xác vào lúc 5:15 chiều theo giờ Bờ Đông Mỹ (ET), tương đương khoảng 1 giờ sáng theo giờ Tehran. Thông cáo từ Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (US Central Command - CENTCOM) đã chính thức xác nhận việc họ vừa tiến hành "các cuộc tấn công tự vệ bổ sung" nhằm triệt phá "nhiều mục tiêu trọng yếu ở Iran".
2.2. Vị trí mục tiêu theo truyền thông Iran
Mặc dù Bộ Quốc phòng Mỹ chủ trương không công bố danh sách chi tiết các tọa độ bị đánh bom để bảo mật thông tin tình báo, truyền thông nhà nước Iran đã liên tục phát đi các bản tin khẩn cấp về những thiệt hại trên thực địa. Các báo cáo địa phương xác nhận hàng loạt vụ nổ kinh hoàng đã làm rung chuyển các khu vực gần đảo Qeshm và đảo Kish - những vị trí chiến lược nằm rải rác dọc theo hành lang tuyến đường biển huyết mạch.
Bên cạnh đó, các hãng thông tấn quốc tế như Reuters cũng dẫn nguồn tin từ khu vực cho biết nhiều tiếng nổ lớn đã được ghi nhận ở vùng ngoại ô của các thành phố lớn phía nam Iran, bao gồm Bandar Abbas, Minab và Sirik. Việc nhắm mục tiêu vào các thành phố ven biển này cho thấy rõ ý đồ làm tê liệt các cơ sở hạ tầng quân sự hải quân của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).
2.3. Phản ứng ban đầu từ các nước trong khu vực
Làn sóng chấn động từ các cuộc không kích của Mỹ không chỉ giới hạn trong biên giới Iran mà còn lan rộng ra toàn bộ khu vực Trung Đông. Khả năng kiểm soát không phận và an ninh khu vực bị thử thách cực độ khi các quốc gia láng giềng như Jordan, Bahrain và Kuwait đều ghi nhận sự hiện diện của các vụ đánh chặn hoặc các mảnh vỡ từ các cuộc tấn công rơi xuống trong phạm vi lãnh thổ của họ chỉ vài giờ sau đợt không kích vào thứ Ba. Điều này dấy lên một nỗi lo sợ thực sự về việc ngọn lửa chiến tranh sẽ nhanh chóng lan rộng ra toàn bộ Bán đảo Ả Rập.
3. Iran đáp trả: Tuyên bố đóng cửa Eo biển Hormuz
3.1. Tuyên bố chính thức đóng cửa
Sự kiềm chế đã hoàn toàn bị phá vỡ khi Tehran tung ra đòn bẩy địa chính trị mạnh nhất mà họ nắm giữ. Chưa đầy hai giờ đồng hồ sau khi các đợt không kích trong đêm của lực lượng Mỹ bắt đầu trút bom đạn, bộ chỉ huy quân sự liên hợp hàng đầu của Iran đã đưa ra một bản thông cáo làm rúng động toàn cầu: Eo biển Hormuz đóng cửa hoàn toàn kể từ thời điểm này đối với tất cả tàu thuyền thương mại và tàu chở dầu.
Không thể đánh giá thấp mức độ nghiêm trọng của lời tuyên bố này. Được mệnh danh là "điểm nghẽn quan trọng nhất thế giới đối với dòng chảy dầu toàn cầu", việc Eo biển Hormuz đóng cửa đồng nghĩa với việc chặn đứng con đường huyết mạch vận chuyển tới 20% tổng lượng dầu mỏ tiêu thụ trên toàn thế giới. Quyết định này không chỉ là sự trả đũa đối với Washington mà còn là một tối hậu thư đe dọa sự ổn định kinh tế của cả châu Âu, châu Á và phần còn lại của thế giới.
3.2. Các sự cố được báo cáo liên quan
Lệnh phong tỏa không chỉ nằm trên giấy. Ngay sau khi thông báo Eo biển Hormuz đóng cửa được phát đi, các hành động quân sự nhắm vào tàu thuyền dân sự đã được triển khai. Truyền thông nội bộ Iran, dẫn các nguồn tin trực tiếp từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), công khai xác nhận rằng ít nhất hai tàu thương mại đã bị lực lượng của họ tấn công bằng tên lửa và thiết bị không người lái khi những con tàu này phớt lờ cảnh báo và cố gắng thực hiện hành trình thoát ra khỏi khu vực Vịnh Ba Tư.
3.3. Lời đe dọa đáp trả và thông điệp từ Iran
Song song với các hành động răn đe trên biển, hệ thống tuyên truyền và bộ máy lãnh đạo tối cao của Iran đã đồng loạt phát đi những lời thề trả đũa đẫm máu. Họ khẳng định sẽ đáp trả đích đáng bất kỳ hành động xâm phạm quân sự nào từ phía Mỹ và các đồng minh. Cơ quan thông tấn Tasnim, vốn được coi là cơ quan ngôn luận có liên kết chặt chẽ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng, đã đăng tải báo cáo cho biết quân đội Iran đã khóa mục tiêu vào hàng loạt các cơ sở hạ tầng quân sự và kinh tế liên kết với Mỹ trên toàn bộ khu vực Vùng Vịnh.
Phát biểu trước truyền thông, Phát ngôn viên Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf đã sử dụng những ngôn từ đầy tính ẩn dụ nhưng vô cùng sắc lạnh: "Chúng tôi thích ngôn ngữ ngoại giao, nhưng chúng tôi nói các ngôn ngữ khác trôi chảy hơn nhiều. Hãy phá vỡ cam kết của các bạn, và chúng tôi sẽ chuyển sang ngôn ngữ mà chúng tôi nói tốt nhất. Các bạn cưỡi con ngựa các bạn đã đóng yên!".
Tại thủ đô Tehran, những hình ảnh tuyên truyền khơi dậy tinh thần dân tộc chủ nghĩa đang ngập tràn đường phố. Đáng chú ý nhất là bức ảnh được lan truyền rộng rãi chụp lại cảnh một người đàn ông vẫy cao quốc kỳ Iran trong một cuộc biểu tình ủng hộ chính phủ. Phía trên ông ta là một tấm bảng quảng cáo khổng lồ mô tả hình ảnh Eo biển Hormuz, đi kèm với chân dung Tổng thống Mỹ Donald Trump bị khâu kín miệng. Những hình ảnh này đã có từ hồi đầu tháng 5, nhưng nay lại được tái hiện rầm rộ như biểu tượng của sự phản kháng kiên quyết.
4. Tác động đến thị trường dầu mỏ toàn cầu
4.1. Giá dầu tăng vọt ngay lập tức
Phản ứng của thị trường hàng hóa thế giới trước thông tin Eo biển Hormuz đóng cửa diễn ra theo kịch bản hoảng loạn tột độ nhất. Ngay khi tiếng chuông cảnh báo được gióng lên, biểu đồ giá năng lượng lập tức dựng đứng. Hợp đồng dầu thô Brent Biển Bắc (BZ=F) – chuẩn tham chiếu của toàn cầu – đã tăng dựng đứng 3,4%, dễ dàng xuyên thủng mức kháng cự để vượt mốc 96 USD mỗi thùng, sau khi vừa mới có dấu hiệu hạ nhiệt xuống dưới ngưỡng này vào phiên giao dịch thứ Hai. Tính đến thời điểm hiện tại, giá dầu Brent vẫn neo ở mức rất cao là 95,40 USD/thùng.
Tại thị trường Mỹ, tình hình cũng không kém phần căng thẳng khi giá Dầu WTI (CL=F) tăng vọt ấn tượng với biên độ 3,8%, nhanh chóng leo lên và giữ vững trên mốc 93 USD/thùng (chạm mức 92,63 USD trong các phiên giao dịch gần nhất). Tuy nhiên, tâm lý giao dịch có phần bị xáo trộn và biến động cực độ trong ngắn hạn. Giá của cả hai hợp đồng này đã chứng kiến một nhịp sụt giảm nhẹ khoảng 1% ngay sau khi kênh Fox News phát sóng một bản tin độc quyền, tiết lộ rằng Tổng thống Trump đã có cuộc điện đàm trực tiếp với các nhà lãnh đạo cấp cao của Iran và chiến dịch ném bom có thể sẽ sớm kết thúc trong nay mai.
4.2. Dự báo của chuyên gia về giá dầu
Bất chấp những hy vọng mong manh về một lệnh ngừng bắn chớp nhoáng, giới chuyên gia phân tích năng lượng không giấu được sự bi quan. Jorge León, người đứng đầu bộ phận phân tích địa chính trị tại tập đoàn tư vấn Rystad Energy, cảnh báo thẳng thừng: nếu các cuộc đụng độ vào tối thứ Tư thực sự là tín hiệu khởi đầu cho một sự leo thang chiến tranh toàn diện, việc Eo biển Hormuz đóng cửa sẽ dễ dàng đẩy giá dầu chạm ngưỡng 150 USD mỗi thùng chỉ trong một thời gian rất ngắn.
Các tổ chức tài chính sừng sỏ trên Phố Wall cũng đưa ra những nhận định tương tự. Các nhà phân tích từ Piper Sandler dự báo giá dầu sẽ vọt lên 130 USD/thùng vào mùa hè này, trong khi đại gia ngân hàng JPMorgan cũng đồng thuận với rủi ro giá dầu phá vỡ mốc 150 USD/thùng nếu tình trạng phong tỏa không được tháo gỡ. Đây là một cú sốc thực sự, nhất là khi nhìn lại xu hướng trước đó: giá dầu Brent và WTI đã có chuỗi ngày giảm dần đều trong suốt hai tháng qua, nỗ lực duy trì dưới 100 USD/thùng sau khi đã từng lập đỉnh thời chiến lên tới gần 120 USD mỗi thùng.
4.3. Các yếu tố từng kiềm chế giá dầu
Cho đến trước khi xảy ra cuộc khủng hoảng Eo biển Hormuz đóng cửa hiện tại, thế giới đã sử dụng hầu hết các "bảo bối" để kiềm chế cơn khát năng lượng. Biện pháp mạnh tay nhất phải kể đến việc rút kho dự trữ dầu chiến lược toàn cầu. Đặc biệt, Mỹ đã xả kho dự trữ dầu chiến lược (SPR) với mức độ kỷ lục, tiêu hao tới 79 triệu thùng kể từ khi xung đột nổ ra vào cuối tháng 2. Trong tuần gần nhất, tồn kho dầu thô thương mại của Mỹ cũng tiếp tục giảm sâu 7,2 triệu thùng xuống còn 426,5 triệu thùng.
Một yếu tố khác giúp thị trường cầm cự là mạng lưới vận chuyển qua đường ống nội địa. Hiện tại, khoảng 5 đến 7 triệu thùng dầu mỗi ngày vẫn đang được vận chuyển an toàn ra khỏi Vịnh Ba Tư thông qua hệ thống đường ống trên bộ do Ả Rập Xê Út kiểm soát, giúp lách qua được vùng biển đang bị phong tỏa. Cùng với đó là sự gia tăng của các hoạt động vận chuyển tàu "tối" (tắt hệ thống định vị AIS) và sự sụt giảm trong nhu cầu nhập khẩu năng lượng từ thị trường khổng lồ Trung Quốc do kinh tế tăng trưởng chậm lại.
Tuy nhiên, phao cứu sinh đã cạn. Các chuyên gia năng lượng gióng lên hồi chuông cảnh báo rằng hệ thống dự trữ và cung ứng dầu toàn cầu đang tiến sát đến mức hoạt động tối thiểu. Tại ngưỡng này, bất kỳ sự gián đoạn nào thêm nữa, điển hình như việc Eo biển Hormuz đóng cửa kéo dài, sẽ ép giá cả phải tăng phi mã cho đến khi xảy ra hiện tượng "hủy hoại nhu cầu" (demand destruction) – tức là giá quá đắt khiến người tiêu dùng và các nền công nghiệp buộc phải ngừng sử dụng, từ đó mới có thể kiềm chế được đà tăng giá.
5. Ảnh hưởng đến thị trường chứng khoán
5.1. Phản ứng của các chỉ số chính
Bóng ma chiến tranh và nguy cơ lạm phát quay trở lại từ cuộc khủng hoảng năng lượng đã lập tức bao trùm lên các sàn giao dịch chứng khoán lớn nhất thế giới. Các hợp đồng tương lai (futures) trên các chỉ số chứng khoán trọng điểm bao gồm S&P 500 (ES=F), Dow Jones Industrial Average (YM=F) và Nasdaq 100 (NQ=F) đều đồng loạt lao dốc không phanh, chuyển sang sắc đỏ tồi tệ ngay khi mở phiên giao dịch sớm.
Nếu như trong vòng không kích đầu tiên vào thứ Ba, các nhà đầu tư vẫn giữ thái độ thăm dò và hy vọng đây chỉ là một sự cố đơn lẻ, thì tâm lý giao dịch vào thứ Tư đã thay đổi chóng mặt. Quyết định cứng rắn dẫn đến việc Eo biển Hormuz đóng cửa đã giáng một đòn mạnh vào niềm tin của giới tài chính. Các nhà giao dịch phản ứng một cách quyết liệt, tiến hành tháo chạy khỏi các tài sản rủi ro và đẩy thị trường chứng khoán Mỹ chìm sâu vào vùng giảm điểm mạnh nhất trong nhiều tuần qua. Mọi kỳ vọng về sự phục hồi kinh tế vĩ mô dường như đang bị thiêu rụi bởi ngọn lửa xung đột tại Trung Đông.
6. Triển vọng hòa đàm và nguy cơ "chiến tranh vĩnh viễn"
6.1. Bế tắc trong đàm phán và quan điểm của Mỹ
Cánh cửa ngoại giao, vốn đã rất hẹp, nay lại càng trở nên mờ mịt hơn bao giờ hết. Các cuộc đàm phán hòa bình từng được kỳ vọng giữa các phái đoàn của Washington và Tehran hiện đang đối mặt với nguy cơ sụp đổ toàn diện. Một mặt, Tổng thống Trump liên tục khẳng định trước công chúng và giới truyền thông rằng các bên đàm phán đã "gần đến mức đạt được thỏa thuận hòa bình", cố gắng vẽ ra một bức tranh lạc quan về sức mạnh ép buộc của Mỹ. Nhưng mặt khác, chính sách ngoại giao bằng "cây gậy" thông qua các lời đe dọa không ngừng và các cuộc ném bom trả đũa đang khiến Iran đóng sập mọi cánh cửa đối thoại.
6.2. Nhận định của chuyên gia về tình hình
Giới quan sát chính trị quốc tế đang chia sẻ một góc nhìn đầy thận trọng và lo âu. Chuyên gia Jorge León từ Rystad Energy đánh giá rằng hiện vẫn còn quá sớm để đưa ra kết luận cuối cùng liệu chuỗi sự kiện leo thang tàn khốc này có đánh dấu sự nối lại hoàn toàn của một cuộc chiến tranh tàn khốc, hay đây chỉ là một giai đoạn nguy hiểm tột độ nhưng giới tinh hoa chính trị hai bên vẫn còn khả năng kiểm soát để không vượt qua "lằn ranh đỏ" cuối cùng. Dù vậy, ông thẳng thắn thừa nhận rằng xác suất đạt được một thỏa thuận hòa bình trong ngắn hạn đã thu hẹp đáng kể, rớt thảm hại từ mức 40% của vài tuần trước xuống một con số không đáng kể. "Hướng đi hiện không chắc chắn hơn bao giờ hết, và vài ngày tới sẽ mang tính quyết định trong việc xác định liệu ngoại giao có thể tái khẳng định bản thân hay liệu xung đột có chuyển sang chu kỳ leo thang bền vững hơn," ông León bình luận.
Đồng tình với sự bi quan đó, Robert Yawger, Giám đốc phụ trách hợp đồng tương lai năng lượng tại Mizuho Securities, đã đưa ra một phân tích thực tế và gai góc. Theo ông, "Khó có thể hình dung các cuộc tấn công mới nhất bằng không quân sẽ làm tăng khả năng người Iran sẽ chịu khuất phục, giao nộp nhiên liệu hạt nhân và tháo dỡ toàn bộ chương trình hạt nhân đầy tâm huyết của họ trong thời gian tới." Yawger cũng nhấn mạnh về sự phi thực tế của các đòi hỏi từ phía Mỹ: "Khó có thể hình dung người Mỹ sẽ cử lực lượng vào sâu trong nội địa Iran, đào bới đống đổ nát ở các cơ sở hạt nhân Natanz và Isfahan rồi ung dung mang đi số uranium đã làm giàu, ngay cả khi hai bên có ký được một thỏa thuận."
Cuối cùng, ông Yawger đưa ra một lời cảnh báo lạnh gáy về rủi ro của một cuộc "chiến tranh vĩnh viễn" (forever war) có thể kéo lùi nền văn minh nhân loại tại khu vực này nếu guồng máy xung đột tiếp tục vận hành với tốc độ hiện tại. Dù vẫn để ngỏ một tia hy vọng mỏng manh rằng "những cái đầu lạnh hơn cuối cùng có thể sẽ thắng thế", nhưng với tình trạng Eo biển Hormuz đóng cửa và họng súng đang chĩa vào nhau, ngày mà nền hòa bình thực sự ngự trị tại Trung Đông dường như vẫn còn rất xa xôi.
