Xung đột Mỹ Iran: Lệnh ngừng bắn sụp đổ

Khu vực Trung Đông một lần nữa chìm trong biển lửa khi xung đột Mỹ Iran bước vào một giai đoạn leo thang hoàn toàn mới. Bức tranh địa chính trị toàn cầu vừa có một khoảng lặng ngắn ngủi nhờ thỏa thuận ngừng bắn kéo dài ba tuần, nhưng hy vọng về một nền hòa bình dài hạn đã nhanh chóng tan vỡ vào ngày 9 tháng 7 năm 2026. Sự sụp đổ của thỏa thuận này không chỉ đánh dấu một bước lùi nghiêm trọng trong các nỗ lực ngoại giao quốc tế mà còn mở ra một chương mới đầy khốc liệt trong cuộc chiến dai dẳng giữa Washington và Tehran. Những diễn biến dồn dập trong vòng 24 giờ qua, từ các cuộc không kích tàn khốc đến những tuyên bố cứng rắn của cả hai bên, cho thấy xung đột Mỹ Iran đang ở mức độ nguy hiểm nhất kể từ khi cuộc chiến bùng nổ vào cuối tháng Hai.

1. Bối cảnh leo thang căng thẳng mới

Sự sụp đổ của thỏa thuận ngừng bắn mong manh

Thỏa thuận ngừng bắn 3 tuần tuổi, vốn được cộng đồng quốc tế kỳ vọng sẽ là bước đệm cho các cuộc đàm phán hòa bình thực chất hơn, đã chính thức bị phá vỡ vào ngày 9 tháng 7 năm 2026. Sự kiện này là hệ quả tất yếu của một chuỗi các hành động khiêu khích và trả đũa liên tiếp giữa hai bên. Khởi nguồn cho sự sụp đổ này là các cuộc tấn công dữ dội của lực lượng Iran nhằm vào cơ sở hạ tầng quân sự chiến lược của Mỹ đồn trú tại các quốc gia vùng Vịnh. Gần như ngay lập tức, quân đội Mỹ đã đáp trả bằng hàng loạt cuộc không kích quy mô lớn nhắm vào các tỉnh ven biển phía nam và phía đông của Cộng hòa Hồi giáo Iran, làm bùng phát trở lại xung đột Mỹ Iran trên diện rộng.

Tuy nhiên, mầm mống của sự rạn nứt đã xuất hiện từ trước đó vài ngày. Các báo cáo tình báo và an ninh hàng hải cho thấy các cuộc tấn công bí ẩn nhắm vào các tàu vận chuyển của Qatar và Ả Rập Xê Út diễn ra trước đó trong tuần đã tạo ra một bầu không khí hoài nghi và căng thẳng tột độ. Những sự cố hàng hải này được coi là giọt nước tràn ly, trực tiếp chấm dứt lệnh ngừng bắn mong manh trên thực địa. Đỉnh điểm của sự đổ vỡ này là tuyên bố đanh thép từ Nhà Trắng khi Tổng thống Mỹ Donald Trump chính thức tuyên bố thỏa thuận ngừng bắn "đã kết thúc", dập tắt mọi hy vọng về một giải pháp ngoại giao ngắn hạn cho xung đột Mỹ Iran.

Tang lễ Lãnh tụ tối cao Khamenei và tâm lý phản đối Mỹ

Một trong những chất xúc tác mạnh mẽ nhất đẩy xung đột Mỹ Iran lên cao trào trong những ngày qua chính là yếu tố tâm lý và tôn giáo sâu sắc tại Iran. Ngày 9 tháng 7 năm 2026 không chỉ đánh dấu sự kết thúc của lệnh ngừng bắn mà còn là ngày diễn ra tang lễ lịch sử của Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei tại thành phố linh thiêng Mashhad. Sự kiện trọng đại này đã khép lại một tuần lễ quốc tang ngập tràn nước mắt và những cuộc biểu tình sục sôi trên khắp đất nước.

Cần nhắc lại rằng, Lãnh tụ tối cao Khamenei đã thiệt mạng trong một cuộc không kích quyết định của quân đội Mỹ vào ngày 28 tháng 2 năm 2026, ngày đầu tiên đánh dấu sự bùng nổ toàn diện của cuộc chiến tranh. Việc mất đi nhân vật quyền lực nhất cả về mặt chính trị lẫn tôn giáo đã để lại một khoảng trống khổng lồ và thổi bùng ngọn lửa căm phẫn trong lòng người dân Iran. Đám đông khổng lồ tham dự tang lễ tại Mashhad không chỉ để bày tỏ lòng tiếc thương mà còn biến sự kiện này thành một cuộc biểu dương lực lượng và tinh thần chống Mỹ mãnh liệt. Hàng triệu người đã đồng thanh hô vang các khẩu hiệu thù địch và mang theo những biểu ngữ tố cáo mạnh mẽ Tổng thống Mỹ đương nhiệm, với nội dung gay gắt và trực diện: "Chúng tôi sẽ giết Trump". Tâm lý đám đông này đã tạo ra một áp lực khổng lồ buộc giới lãnh đạo quân sự Iran phải có những hành động trả đũa quyết liệt để xoa dịu dư luận trong nước, đẩy xung đột Mỹ Iran vào một vòng xoáy không thể kiểm soát.

2. Phản ứng và hành động của Iran

Các cuộc tấn công trả đũa vào mục tiêu quân sự của Mỹ

Hành động không chỉ dừng lại ở những lời đe dọa. Đáp lại những tổn thất nặng nề và để trả đũa cho cái chết của giới lãnh đạo, Lực lượng vũ trang Iran đã phát động một chiến dịch tấn công phối hợp nhắm vào các cơ sở hạ tầng quân sự trọng yếu của Mỹ ở các quốc gia vùng Vịnh vào rạng sáng thứ Năm (theo giờ địa phương). Cuộc tổng tấn công này là một minh chứng rõ ràng cho khả năng tác chiến tầm xa và mức độ phức tạp trong chiến thuật quân sự của Tehran giữa bối cảnh xung đột Mỹ Iran ngày càng khốc liệt.

Theo các thông cáo chính thức từ Tehran, Iran tuyên bố đã tấn công thành công và vô hiệu hóa một phần các hệ thống phòng không không quân Patriot tinh vi của Mỹ đặt tại Kuwait. Cùng thời điểm, một địa điểm radar cảnh báo sớm mang tính chiến lược ở Qatar và một kho nhiên liệu quy mô lớn của Quân đội Mỹ tại căn cứ ở Bahrain cũng trở thành mục tiêu của hỏa lực Iran. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), lực lượng nòng cốt trong mọi diễn biến của xung đột Mỹ Iran, còn khẳng định họ đã phóng tới 10 tên lửa đạn đạo tầm trung vào căn cứ quân sự Azraq của Jordan - một cứ điểm quan trọng thường xuyên được lực lượng không quân Mỹ sử dụng - và một trung tâm kiểm soát quân sự cấp cao của Mỹ ở khu vực Trung Đông.

Ở chiều ngược lại, lãnh thổ Iran cũng hứng chịu những đợt rung chấn dữ dội. Truyền thông nhà nước Iran đã liên tục đưa tin khẩn cấp về nhiều vụ nổ lớn xảy ra trên khắp các tỉnh miền nam nước này. Các khu vực trọng điểm bị ảnh hưởng bao gồm thành phố cảng Bandar Abbas, Choghadak, Konarak và đặc biệt là Bushehr - nơi đặt nhà máy điện hạt nhân duy nhất của Iran đang hoạt động. Đáng lo ngại hơn, một quan chức địa phương tại Iran đã lên tiếng xác nhận rằng một quả đạn từ lực lượng Mỹ đã bắn trúng ngay sát khu vực vành đai bảo vệ của nhà máy điện hạt nhân Bushehr. Khu vực nhạy cảm này vốn đã là mục tiêu bị tấn công nhiều lần trước khi lệnh ngừng bắn ngày 8 tháng 4 có hiệu lực, làm dấy lên nỗi lo sợ toàn cầu về một thảm họa phóng xạ tiềm tàng nếu xung đột Mỹ Iran tiếp tục mất kiểm soát.

Tuyên bố về eo biển Hormuz

Bên cạnh mặt trận trên bộ và trên không, mặt trận kinh tế - hàng hải tại Eo biển Hormuz tiếp tục là một "yết hầu" chiến lược nơi xung đột Mỹ Iran thể hiện rõ nhất sức ảnh hưởng toàn cầu. Hải quân Vệ binh Cách mạng Iran (IRGCN) mới đây đã đưa ra một tuyên bố cứng rắn, cáo buộc các cuộc tấn công và sự can thiệp liên tục của Mỹ vào việc chuyển hướng các tàu vận chuyển qua khu vực eo biển Hormuz đang phá hoại và làm gián đoạn nghiêm trọng tiến trình mở lại tuyến đường thủy huyết mạch này.

Theo số liệu từ Tehran, số lượng tàu vận chuyển thương mại đi qua eo biển dưới sự giám sát nghiêm ngặt của Iran đã phục hồi được khoảng 50% so với mức trung bình trước khi chiến tranh nổ ra trong vòng hai tuần qua. Tuy nhiên, sự phục hồi này đi kèm với những điều kiện khắt khe. Lực lượng Vệ binh Cách mạng khẳng định họ hiện nắm quyền kiểm soát tuyệt đối và chỉ cấp phép di chuyển cho các tàu thương mại chấp nhận sử dụng các tuyến đường hàng hải do chính Tehran chỉ định. Việc thiết lập trật tự hàng hải đơn phương này là một động thái chiến lược nhằm khẳng định chủ quyền và gia tăng sức ép lên các đồng minh của Mỹ.

Trong bối cảnh đó, Iran đã phát đi cảnh báo đanh thép rằng bất kỳ sự can thiệp hoặc hành động khiêu khích nào nữa từ phía Hải quân Mỹ sẽ phải đối mặt với "phản ứng mạnh mẽ" và không thể lường trước. Củng cố thêm cho lập trường này, Nhà đàm phán hàng đầu của Iran, ông Mohammad Baqer Qalibaf, đã đưa ra một tuyên bố mang tính biểu tượng cao: "Eo biển Hormuz sẽ chỉ được mở lại theo những sắp xếp và quy tắc của Iran, chứ không phải thông qua các mối đe dọa vũ lực hay áp đặt của Mỹ." Lời khẳng định này báo hiệu một cuộc chiến pháp lý và quân sự kéo dài nhằm tranh giành quyền kiểm soát tuyến đường chở dầu quan trọng nhất thế giới, làm trầm trọng thêm bản chất phức tạp của xung đột Mỹ Iran.

3. Phản ứng và tuyên bố của Mỹ

Các cuộc không kích và mục tiêu của Mỹ

Không chịu nhún nhường trước các hành động quân sự của Tehran, Washington đã phản ứng bằng sức mạnh hỏa lực áp đảo. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) đã đưa ra một thông cáo chi tiết cho biết lực lượng vũ trang của họ vừa thực hiện thành công các chiến dịch không kích tấn công vào khoảng 90 mục tiêu quân sự trọng yếu của Iran. Các mục tiêu này được lựa chọn kỹ lưỡng để làm suy yếu năng lực tác chiến của đối phương, bao gồm các hệ thống phòng không tiên tiến, các tài sản giám sát và radar bờ biển, cũng như các kho chứa tên lửa đạn đạo và cơ sở sản xuất máy bay không người lái (UAV) - những vũ khí chủ lực của Iran trong xung đột Mỹ Iran hiện tại.

Động thái quân sự này nhanh chóng được xác nhận ở cấp độ chính trị cao nhất. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã sử dụng nền tảng mạng xã hội Truth Social để truyền đạt thông điệp trực tiếp đến cử tri trong nước và giới lãnh đạo Iran. Ông nhấn mạnh rằng các cuộc tấn công quy mô lớn của Mỹ hoàn toàn là "sự trả đũa đích đáng cho vụ đánh bom các tàu thương mại do Iran thực hiện vào ngày hôm qua". Đồng thời, ông không quên để lại một lời cảnh báo sắc lạnh: "Nếu điều đó xảy ra một lần nữa, tình hình đối với họ sẽ trở nên tồi tệ hơn rất nhiều!".

Hậu quả của đợt không kích này là vô cùng thảm khốc đối với dân thường và lực lượng quân sự địa phương. Truyền thông nhà nước Iran đã liên tục cập nhật báo cáo thương vong, cho biết các cuộc tấn công của không quân Mỹ đã giết chết ít nhất 14 người và làm bị thương 78 người khác trải dài trên 5 tỉnh của Iran chỉ trong hai ngày 8 và 9 tháng 7. Tuy nhiên, sự hỗn loạn của thông tin thời chiến tiếp tục phủ bóng lên xung đột Mỹ Iran. Một quan chức cấp cao giấu tên của Mỹ đã lên tiếng bác bỏ một phần các cáo buộc, khẳng định rằng không có bất kỳ cuộc không kích mới nào của quân đội Mỹ diễn ra trong những giờ gần đây, qua đó mâu thuẫn trực tiếp với các báo cáo khẩn cấp ban đầu từ phía truyền thông nhà nước Iran.

Cam kết và cảnh báo của Mỹ

Giải thích về các chiến dịch quân sự dồn dập của mình, Quân đội Mỹ đã tái khẳng định rằng mục tiêu tối thượng của các cuộc tấn công không phải là để phá hủy quốc gia Iran, mà là nhằm mục đích bảo vệ tự do hàng hải và giữ cho eo biển Hormuz luôn trong trạng thái mở cửa. Lời biện minh này được đưa ra ngay sau khi Lầu Năm Góc chính thức cáo buộc lực lượng vũ trang Iran đã tiến hành các cuộc tấn công vô cớ vào ba tàu chở dầu quốc tế đang di chuyển hợp pháp trong khu vực này.

Nhằm chứng minh vai trò "người bảo vệ" của mình trong xung đột Mỹ Iran, hải quân Mỹ công bố số liệu cho thấy họ đã hỗ trợ và tạo điều kiện an toàn cho hơn 800 tàu thương mại các loại, chuyên chở khối lượng khổng lồ lên tới 380 triệu thùng dầu thô đi qua eo biển trót lọt kể từ khi chiến dịch hộ tống được tăng cường vào đầu tháng 5. Dù vậy, Washington vẫn cố gắng để ngỏ một cánh cửa hẹp cho ngoại giao. Một quan chức ngoại giao Mỹ khẳng định nước này vẫn "cam kết tìm kiếm một giải pháp" lâu dài với Iran, đồng thời tiết lộ rằng "các cuộc đàm phán kỹ thuật qua kênh trung gian vẫn đang được tiếp tục" bất chấp tiếng súng vẫn rền vang trên thực địa.

Từ góc độ chính trị nội bộ, xung đột Mỹ Iran đang trở thành một gánh nặng khổng lồ đối với chính quyền Washington. Các nhà phân tích chính trị chỉ ra rằng Tổng thống Trump đang ngày càng tỏ ra thất vọng và mất kiên nhẫn vì không thể dập tắt cuộc chiến này một cách nhanh chóng theo như lời hứa ban đầu. Áp lực đè nặng lên vai ông chủ Nhà Trắng khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào cuối năm nay đang đến rất gần. Bối cảnh lạm phát đình trệ, đặc biệt là giá xăng dầu trong nước tăng vọt do hệ lụy từ chiến tranh, đang thổi bùng sự bất mãn sâu sắc của cử tri Mỹ, đe dọa nghiêm trọng đến vị thế của đảng cầm quyền.

4. Hậu quả và phản ứng quốc tế

Tác động đến thị trường dầu mỏ

Như một quy luật bất thành văn, mọi biến động từ xung đột Mỹ Iran đều ngay lập tức tạo ra những cơn chấn động mạnh mẽ đối với nền kinh tế toàn cầu, đặc biệt là thị trường năng lượng. Khá bất ngờ, giá dầu thô trên các sàn giao dịch quốc tế đã ghi nhận mức giảm nhẹ vào phiên giao dịch ngày thứ Năm. Tuy nhiên, các chuyên gia tài chính nhận định đây chỉ là sự điều chỉnh kỹ thuật ngắn hạn sau chuỗi ngày tăng đột biến trước đó. Nỗi lo sợ thường trực về việc giao tranh ác liệt sẽ làm đứt gãy hoặc gián đoạn hoàn toàn chuỗi cung ứng dầu mỏ toàn cầu vẫn là bóng ma ám ảnh giới đầu tư.

Sự nhạy cảm của thị trường là hoàn toàn có cơ sở khi Eo biển Hormuz - tâm điểm của xung đột Mỹ Iran - vốn xử lý khoảng 1/5 tổng nguồn cung dầu mỏ toàn cầu trước khi chiến tranh nổ ra. Bất kỳ một sự cố tràn dầu, đắm tàu hay lệnh phong tỏa nào tại khu vực rốn dầu này đều có khả năng đẩy giá năng lượng toàn cầu lên mức kỷ lục mới, kéo theo nguy cơ suy thoái kinh tế ở nhiều cường quốc công nghiệp.

Tình hình khu vực và thiệt hại

Lửa cháy thành môn vạ lây, các quốc gia láng giềng trong khu vực Trung Đông đang phải gánh chịu những thiệt hại tài sản và rủi ro an ninh trực tiếp từ sự leo thang của xung đột Mỹ Iran. Tại Kuwait, quân đội nước này đã bị đặt trong tình trạng báo động đỏ khi phải kích hoạt hệ thống phòng không đánh chặn thành công một tên lửa hành trình, ba tên lửa đạn đạo và tới 10 máy bay không người lái vũ trang xâm phạm trái phép không phận quốc gia. Hậu quả của vụ đánh chặn là các mảnh đạn văng rải rác đã khiến ít nhất một dân thường bị thương, đánh dấu việc xung đột bắt đầu tràn ra ngoài biên giới hai nước tham chiến chính.

Trong khi đó tại Jordan, tiếng còi báo động phòng không đã rền vang khắp các thành phố lớn sau khi hệ thống radar cảnh báo sớm phát hiện một loạt tên lửa đạn đạo được phóng đi từ sâu trong lãnh thổ Iran hướng về phía căn cứ quân sự Mỹ đồn trú tại nước này. Lực lượng phòng thủ đã kịp thời đánh chặn thành công 8 quả tên lửa trên không trung. Dù may mắn không có thương vong về người hay thiệt hại lớn về cơ sở hạ tầng được báo cáo, nhưng sự việc đã gây ra sự hoảng loạn nghiêm trọng trong cộng đồng dân cư địa phương.

Kêu gọi kiềm chế từ cộng đồng quốc tế

Trước viễn cảnh xung đột Mỹ Iran có thể biến thành một cuộc chiến tranh toàn diện bao trùm cả khu vực Trung Đông, cộng đồng quốc tế đang phải chạy đua với thời gian để làm nguội những cái đầu nóng. Qatar, quốc gia có mối quan hệ ngoại giao phức tạp với cả hai bên, đã lên tiếng mạnh mẽ lên án các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại, coi đây là hành vi vi phạm luật pháp quốc tế. Dù vậy, Doha cũng tha thiết kêu gọi các bên nhanh chóng buông vũ khí và quay trở lại bàn đàm phán ngoại giao, nhấn mạnh rằng không có giải pháp quân sự nào có thể mang lại an ninh bền vững.

Hoạt động ngoại giao con thoi cũng đang được xúc tiến tích cực. Ngoại trưởng của Thổ Nhĩ Kỳ và Oman - hai quốc gia thường xuyên đóng vai trò trung gian hòa giải ở Trung Đông - đã thực hiện các cuộc điện đàm khẩn cấp và riêng biệt với người đồng cấp Iran, ông Abbas Araqchi. Trong các cuộc gọi này, họ đã liên tục nhấn mạnh sự cần thiết và cấp bách của việc tránh mọi hành động leo thang quân sự hơn nữa để không đẩy khu vực vào thảm họa diệt vong.

Ở một mặt trận ngoại giao khác, Pakistan cũng bị kéo vào vòng xoáy chính trị của xung đột Mỹ Iran. Quốc gia Nam Á này vốn đang nỗ lực đóng vai trò làm trung gian hòa giải trong suốt cuộc xung đột. Tuy nhiên, trong một cuộc điện đàm căng thẳng với tư lệnh quân đội Pakistan, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi đã không ngần ngại sử dụng những lời lẽ gay gắt nhất để lên án mạnh mẽ những gì ông gọi là "các chính sách gây chiến" và sự can thiệp thô bạo của Mỹ. Điều này cho thấy sự bất đồng sâu sắc và sự thiếu tin tưởng trầm trọng giữa các bên, khiến con đường đi đến hòa bình trở nên mờ mịt hơn bao giờ hết.

5. Kết luận

Tựu trung lại, tình hình căng thẳng hiện tại giữa Washington và Tehran tiếp tục là một minh chứng buồn cho thấy sự khó lường của xung đột Mỹ Iran. Sự sụp đổ chóng vánh của thỏa thuận ngừng bắn mong manh kéo dài vỏn vẹn 3 tuần lễ không chỉ dập tắt hy vọng của giới ngoại giao quốc tế mà còn đẩy cả khu vực Trung Đông vào một vòng xoáy bạo lực mới, nguy hiểm và khốc liệt hơn nhiều lần. Cả Mỹ và Iran đều đang phô diễn sức mạnh quân sự thông qua các hành động trả đũa tàn khốc, đi kèm với đó là những tuyên bố chính trị cứng rắn không khoan nhượng, đặc biệt là trong vấn đề sống còn về quyền kiểm soát tuyến đường thủy huyết mạch tại eo biển Hormuz.

Những nỗ lực ngoại giao con thoi và lời kêu gọi kiềm chế khẩn thiết từ các quốc gia láng giềng cũng như cộng đồng quốc tế cho thấy mức độ đáng lo ngại tột độ của cuộc xung đột Mỹ Iran hiện nay. Nếu không có một sự can thiệp ngoại giao mang tính đột phá hoặc một sự nhượng bộ chiến lược từ một trong hai phía, cuộc chiến này chắc chắn sẽ để lại những hậu quả tàn khốc không thể đo đếm, không chỉ tàn phá nghiêm trọng cấu trúc an ninh khu vực Trung Đông mà còn giáng một đòn chí mạng vào sự ổn định của thị trường năng lượng và nền kinh tế toàn cầu trong thời gian tới.