Tái mở cửa Eo biển Hormuz: Yêu cầu từ Iran
1. Điểm nóng Eo biển Hormuz và bối cảnh hiện tại
Tính đến ngày 10 tháng 8 năm 2026, sự chú ý của giới tài chính và chính trị toàn cầu vẫn đang đổ dồn về Eo biển Hormuz, tuyến đường thủy chiến lược mang tính sống còn đối với an ninh năng lượng thế giới. Nằm lọt thỏm giữa hai quốc gia Iran và Oman, đây là hành lang duy nhất kết nối Vịnh Ba Tư với Biển Ả Rập và các đại dương rộng lớn. Tầm quan trọng của tuyến đường này là không thể phủ nhận, khi trước thời điểm xảy ra khủng hoảng, có khoảng 25% lượng dầu mỏ vận chuyển bằng đường biển của thế giới và 20% lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) buộc phải đi qua "yết hầu" địa chính trị này.
Tuy nhiên, bức tranh giao thương nhộn nhịp đó đã hoàn toàn sụp đổ kể từ cuối tháng 2 năm 2026. Sau khi Hoa Kỳ và Israel phát động chiến dịch không kích nhắm vào các mục tiêu tại Tehran, lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã lập tức đáp trả bằng cách đóng cửa hoàn toàn Eo biển Hormuz. Hệ lụy kéo theo là một cuộc khủng hoảng vận tải biển quy mô lớn, khiến hơn 2.000 tàu thương mại và khoảng 20.000 thủy thủ bị mắc kẹt tại khu vực Vịnh Ba Tư. Sự gián đoạn này đã đẩy chuỗi cung ứng toàn cầu vào trạng thái báo động đỏ suốt hơn năm tháng qua.
Theo những thông tin cập nhật mới nhất, một tia hy vọng mỏng manh đang xuất hiện khi Iran được cho là sắp đạt được thỏa thuận với Oman về việc thiết lập các làn đường vận chuyển mới. Dẫu vậy, Tehran không hề cho thấy sự nhượng bộ. Họ đã đặt ra một loạt các điều kiện tiên quyết cực kỳ khắt khe, yêu cầu phía Washington phải đáp ứng trọn vẹn trước khi tuyến đường thủy chiến lược này có thể đón các tàu hàng trở lại. Cuộc khủng hoảng này hiện đang kéo theo một mạng lưới các bên liên quan đan xen phức tạp, bao gồm Mỹ, Iran, Israel, Oman, các đồng minh khu vực của Iran như phiến quân Houthi ở Yemen, cũng như các cường quốc Vùng Vịnh như Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE).
2. Điều kiện tiên quyết của Iran để tái mở cửa Eo biển Hormuz
Hàng loạt yêu cầu cốt lõi từ Tehran
Giới chức Iran đã khẳng định rõ ràng rằng việc mở cửa lại Eo biển Hormuz sẽ không phải là một sự nhượng bộ đơn phương. Thay vào đó, Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran đã đưa ra sáu yêu cầu cốt lõi nhằm buộc Mỹ phải "sửa chữa hành vi" của mình. Các điều kiện này được đánh giá là vô cùng cứng rắn và khó có khả năng được Washington chấp thuận ngay lập tức.
Thứ nhất, Iran yêu cầu Mỹ phải bồi thường toàn bộ những thiệt hại nặng nề về cơ sở hạ tầng và kinh tế do các cuộc tấn công quân sự quy mô lớn gây ra. Thứ hai, Washington phải đưa ra cam kết vĩnh viễn chấm dứt mọi hình thức đe dọa quân sự chống lại nước Cộng hòa Hồi giáo này. Thứ ba, Tehran đòi hỏi Mỹ và các đồng minh phải ngừng ngay lập tức mọi hành vi gây hấn đối với mạng lưới đối tác của Iran trong khu vực, bao gồm các lực lượng tại Lebanon, Palestine, Yemen và Iraq.
Ba điều kiện còn lại tập trung trực tiếp vào các đòn bẩy kinh tế và quân sự hiện tại. Cụ thể, Mỹ phải dỡ bỏ hoàn toàn lệnh phong tỏa hải quân đang áp đặt lên các cảng của Iran, xóa bỏ vô điều kiện mọi lệnh trừng phạt kinh tế, và cuối cùng là giải phóng toàn bộ các khối tài sản hàng tỷ USD của Iran đang bị đóng băng ở nước ngoài.
Cựu Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, ông Mohammad Baqer Zolqadr, đã từng tuyên bố đanh thép rằng chừng nào nước Mỹ chưa thay đổi thái độ, Eo biển Hormuz sẽ tiếp tục bị phong tỏa. Đáng chú ý, cơ quan quyền lực này vừa trải qua một cuộc biến động nhân sự lớn khi ông Mohsen Rezaei, một cựu tư lệnh dày dạn kinh nghiệm của Vệ binh Cách mạng và là cố vấn quân sự cho Lãnh tụ Tối cao, vừa được bổ nhiệm làm người đứng đầu mới. Động thái này phát đi một thông điệp rõ ràng rằng Iran sẽ tiếp tục duy trì chính sách bàn tay sắt trong việc kiểm soát tuyến đường thủy huyết mạch này, kiên quyết không cho phép bất kỳ hành lang trái phép nào được mở ra.
Lập trường cứng rắn của Ngoại trưởng Abbas Araqchi
Trên mặt trận ngoại giao, Ngoại trưởng Iran Seyed Abbas Araghchi cũng thể hiện quan điểm không khoan nhượng. Ông xác nhận rằng quá trình đàm phán với quốc gia láng giềng Oman về việc quản lý Eo biển Hormuz đang "tiến gần đến những giai đoạn cuối cùng". Tuy nhiên, ông Araghchi lập tức cảnh báo dư luận không nên coi đây là dấu hiệu cho thấy eo biển sẽ sớm được lưu thông trở lại. Tehran khẳng định sẽ không có bất kỳ tàu thuyền nào được phép qua lại an toàn nếu các yêu sách cốt lõi chưa được Washington thực thi.
Bên cạnh đó, các quan chức ngoại giao Iran nhấn mạnh rằng hiện tại không có bất kỳ cuộc đối thoại trực tiếp nào giữa Tehran và Washington. Phía Iran từ chối ngồi vào bàn đàm phán chừng nào Mỹ còn tiếp tục vi phạm thỏa thuận ngừng bắn tạm thời đã được hai bên ký kết hồi tháng 6. Mọi thông điệp hiện nay đều phải được truyền tải thông qua các kênh trung gian, chủ yếu là Oman. Hơn thế nữa, Tehran còn đề xuất một quy định mới cực kỳ nhạy cảm: các tàu chở hàng có liên hệ với những "quốc gia thù địch" sẽ bị cấm hoàn toàn quyền đi qua Eo biển Hormuz, một động thái có thể định hình lại toàn bộ bản đồ vận tải biển toàn cầu.
3. Lập trường của Mỹ và cục diện đàm phán hiện tại
Phản ứng từ Tổng thống Donald Trump và giới chức Mỹ
Trái ngược với thái độ quyết liệt từ phía Tehran, Washington dường như đang áp dụng một chiến lược kiểm soát rủi ro kết hợp với sức ép kinh tế dài hạn. Trong một cuộc phỏng vấn diễn ra vào Chủ Nhật, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết chính quyền của ông đang cố gắng "giảm nhiệt" (low-keying) các căng thẳng ngoại giao với Iran. Ông Trump mô tả cách tiếp cận hiện tại của Mỹ là "bán đàm phán" (semi-negotiating). Giới chức Nhà Trắng tin rằng tình trạng lạm phát phi mã và sự cạn kiệt ngân khố quốc gia sẽ sớm bẻ gãy ý chí của Tehran, buộc họ phải lùi bước.
Bên cạnh đó, Phó Tổng thống JD Vance cũng tiết lộ trên kênh Fox News rằng các cuộc đàm phán nhằm tái mở cửa Eo biển Hormuz vẫn đang diễn ra dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Tổng thống Trump. Một chi tiết đáng chú ý được ông Vance chia sẻ là phía Iran đã cam kết sẽ không áp dụng các biện pháp thu phí (toll) đối với tàu thuyền đi qua eo biển này. Đánh giá về tác động kinh tế của cuộc chiến, Giám đốc Hội đồng Kinh tế Quốc gia Kevin Hassett tỏ ra khá lạc quan khi nhận định rằng dù giá năng lượng có tăng nhẹ, nhưng mức độ thiệt hại đối với nền kinh tế Mỹ "ít hơn rất nhiều so với những gì dư luận lo ngại".
Bối cảnh xung đột Mỹ - Israel với Iran
Để hiểu rõ căn nguyên của sự bế tắc tại Eo biển Hormuz, cần phải nhìn lại chuỗi sự kiện quân sự diễn ra hơn 5 tháng trước. Vào tháng 2 năm 2026, liên minh Mỹ - Israel đã phát động một chiến dịch không kích nhằm ngăn chặn chương trình hạt nhân của Cộng hòa Hồi giáo và làm suy yếu khả năng răn đe quân sự của nước này trong khu vực. Đáp lại, lực lượng hải quân IRGC đã rải thủy lôi, tiến công các tàu buôn và thiết lập vùng cấm bay, cấm biển qua eo biển.
Tình hình có lúc tưởng chừng đã hạ nhiệt khi một thỏa thuận ngừng bắn được thiết lập vào tháng 6. Tuy nhiên, sự mong manh của các cam kết ngoại giao đã bộc lộ khi Mỹ quyết định tái áp đặt phong tỏa các cảng của Iran vào tháng 7. Chỉ riêng trong thời gian gần đây, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) đã phải chuyển hướng 51 tàu thương mại do các chiến dịch phong tỏa liên tục nhằm vào vùng duyên hải Iran.
Theo tiết lộ từ một số quan chức Mỹ giấu tên, Washington sẵn sàng tháo gỡ vòng vây hải quân nếu một thỏa thuận đảm bảo an toàn cho giao thương hàng hải được công bố chính thức. Các nguồn tin chỉ ra rằng một "sự sắp xếp tinh tế" đang được hình thành, trong đó Mỹ có thể phải chấp nhận để Tehran nắm giữ một phần quyền kiểm soát, giám sát lưu lượng giao thông đi vào Vịnh. Tuy nhiên, giới chuyên gia nhận định đây là một nhượng bộ mà các hãng vận tải quốc tế vô cùng e ngại.
4. Vai trò của Oman và các điểm nóng căng thẳng khu vực
Nỗ lực trung gian của Oman
Trong bối cảnh ngoại giao Mỹ - Iran hoàn toàn đóng băng, Vương quốc Oman một lần nữa khẳng định vị thế là "người kiến tạo hòa bình" không thể thiếu ở Trung Đông. Quốc gia này đóng vai trò là chiếc cầu nối duy nhất, miệt mài đứng ra làm trung gian hòa giải nhằm tìm kiếm tiếng nói chung trong việc định hình các làn đường vận chuyển an toàn mới. Bất kỳ thỏa thuận nào đạt được giữa Tehran và Muscat lúc này cũng sẽ đóng vai trò như một viên gạch nền tảng để khôi phục lại sinh khí cho Eo biển Hormuz.
Căng thẳng lan rộng: Vụ tấn công tàu UAE và phiến quân Houthi
Dù các nỗ lực đàm phán vẫn đang diễn ra âm thầm, ngọn lửa xung đột trên thực địa chưa bao giờ tắt. Mới đây nhất, vào thứ Bảy, Iran đã nhắm mục tiêu vào một con tàu thuộc sở hữu của Công ty Dầu mỏ Quốc gia Abu Dhabi (ADNOC) của UAE ngay trên Eo biển Hormuz. Động thái bạo lực này là minh chứng rõ ràng nhất cho lời cảnh báo của Tehran: họ sẵn sàng sử dụng vũ lực để trừng phạt bất kỳ tàu thuyền nào cố tình vượt rào mà không có sự phê chuẩn từ chính quyền Hồi giáo.
Sự hỗn loạn không chỉ gói gọn ở khu vực Vịnh Ba Tư mà còn lan rộng xuống phía nam, nơi lực lượng phiến quân Houthi - một đồng minh đắc lực của Iran - liên tục khuấy đảo khu vực Biển Đỏ. Houthi đã gia tăng các cuộc tấn công nhắm vào tàu thuyền tại nút thắt dầu mỏ quan trọng giữa Biển Đỏ và Vịnh Aden. Cuối tuần qua, phiến quân này đã dội hỏa lực vào thành phố cảng Mocha đang do chính phủ Yemen kiểm soát, đồng thời phát động cuộc tấn công nhằm vào nhà máy lọc dầu Jazan của tập đoàn năng lượng khổng lồ Saudi Aramco. Rất may mắn, Bộ Năng lượng Ả Rập Xê Út xác nhận ngọn lửa tại Jazan đã được khống chế kịp thời và không có thương vong nào về người, nhưng nó đủ sức làm rung chuyển tâm lý của các nhà đầu tư dầu mỏ trên toàn cầu.
Liên minh phòng thủ khu vực mới
Nhận thức được mức độ nghiêm trọng từ sự bất ổn đang leo thang nhanh chóng sau cuộc chiến Mỹ - Israel - Iran, bản đồ địa chính trị Trung Đông đang trải qua sự tái định hình mạnh mẽ. Mới đây, Ả Rập Xê Út đã chính thức ký kết một hiệp ước phòng thủ chiến lược với hai quốc gia đồng minh Hồi giáo Sunni là Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan. Động thái này được giới phân tích đánh giá là một nỗ lực tạo lập lá chắn chung trước những rủi ro khó lường từ trục thân Iran. Tuy nhiên, Bộ trưởng Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan đã khéo léo xoa dịu tình hình khi tuyên bố rằng liên minh mới này không mang mục đích đối đầu với Iran hay bất kỳ quốc gia cụ thể nào, mà chỉ đơn thuần là một cam kết chia sẻ trách nhiệm bảo vệ an ninh khu vực.
5. Triển vọng tương lai cho Eo biển Hormuz và thị trường toàn cầu
Nhìn nhận một cách tổng thể, Eo biển Hormuz vẫn đang là điểm nghẽn địa chính trị nguy hiểm nhất thế giới ở thời điểm hiện tại. Sự cứng rắn của Iran trong việc yêu cầu Mỹ phải bồi thường thiệt hại, dỡ bỏ trừng phạt và chấm dứt các hành động quân sự đã tạo ra một rào cản ngoại giao khổng lồ. Ở chiều ngược lại, dù Washington tỏ ra sẵn sàng nới lỏng vòng vây phong tỏa hải quân để khơi thông dòng chảy thương mại, họ vẫn đặt ra yêu cầu tiên quyết là Iran phải tuân thủ nghiêm ngặt các chuẩn mực tự do hàng hải quốc tế.
Triển vọng tháo gỡ nút thắt này phụ thuộc hoàn toàn vào mức độ hiệu quả của các kênh ngoại giao trung gian do Oman dẫn dắt, cũng như khả năng chịu đựng áp lực kinh tế của cả hai bờ chiến tuyến. Liệu nước Mỹ có chấp nhận nhượng bộ một phần các điều kiện khắt khe của Iran để cứu vãn chuỗi cung ứng toàn cầu, hay Iran sẽ phải nhún nhường trước bóng đen lạm phát và kiệt quệ tài chính?
Dù kịch bản nào xảy ra, những dư chấn từ việc đóng cửa Eo biển Hormuz đã, đang và sẽ tiếp tục tác động sâu sắc đến thị trường năng lượng toàn cầu. Giá dầu khí sẽ còn đối mặt với những nhịp biến động khó lường, trực tiếp đe dọa đến nỗ lực phục hồi kinh tế của nhiều quốc gia. Hơn bao giờ hết, số phận của Eo biển Hormuz lúc này không chỉ định đoạt sự ổn định của riêng vùng Trung Đông, mà còn nắm giữ cán cân thịnh vượng của toàn bộ nền kinh tế thế giới.