Tình hình căng thẳng Mỹ-Iran và vai trò của Oman
1. Tình hình căng thẳng Mỹ-Iran và vai trò của Oman
Cuộc xung đột Mỹ Iran đang bước vào một giai đoạn leo thang đầy nguy hiểm, với những diễn biến mới nhất đe dọa nghiêm trọng đến cấu trúc an ninh và kinh tế của toàn bộ khu vực Trung Đông. Bối cảnh chung của cuộc đối đầu kéo dài này nay không chỉ giới hạn ở các đòn tấn công hay phong tỏa trực diện giữa Washington và Tehran, mà còn lan rộng sang các quốc gia trung gian, điển hình là Vương quốc Oman.
Trọng tâm của điểm nóng hiện nay nằm ở Eo biển Hormuz. Đây là một nút thắt hàng hải chiến lược cực kỳ quan trọng, nằm kẹp giữa vùng biển của Iran và bờ biển của Oman. Trước khi chiến sự nổ ra, khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu và một lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) được vận chuyển qua tuyến đường thủy huyết mạch này mỗi ngày. Sự phong tỏa eo biển đã tạo ra một cơn chấn động lớn đối với chuỗi cung ứng năng lượng thế giới, làm trầm trọng thêm hệ lụy từ xung đột Mỹ Iran.
Trong bối cảnh đó, các báo cáo tình báo và thông cáo ngoại giao gần đây cho thấy Iran và Oman đang tiến tới một thỏa thuận song phương nhằm khẳng định quyền kiểm soát hoặc mở lại eo biển Hormuz. Điều này ngay lập tức đặt Mỹ vào một thế đối đầu không chỉ với kẻ thù không đội trời chung là Iran, mà còn với chính Oman – một đồng minh chiến lược và là nhà trung gian hòa giải lâu năm của Washington trong khu vực. Sự việc đã đẩy xung đột Mỹ Iran lên một nấc thang căng thẳng mới, đỉnh điểm là khi Tổng thống Mỹ Donald Trump công khai đe dọa sẽ sử dụng hành động quân sự tàn khốc đối với Oman nếu quốc gia Vùng Vịnh này "xen vào" các thỏa thuận liên quan đến Eo biển Hormuz.
2. Eo biển Hormuz: Điểm nóng tranh chấp và đề xuất thu phí mới
Thỏa thuận tiềm năng giữa Iran và Oman
Mục tiêu cốt lõi của thỏa thuận đang được đàm phán giữa Tehran và Muscat là mở lại Eo biển Hormuz cho giao thương quốc tế nhằm giảm thiểu thiệt hại từ xung đột Mỹ Iran. Theo các khuôn khổ dự thảo, các tàu thuyền thương mại sẽ được phép đi vào Vịnh Ba Tư thông qua các tuyến đường gần bờ biển Iran và đi ra bằng các tuyến đường gần Oman. Đáng chú ý, trong giai đoạn hiện tại, hai bên dự kiến sẽ không thu phí hoặc lệ phí qua lại đối với các tàu hàng chuyên chở.
Vào ngày 17/8/2026, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran, Esmail Baghaei, đã chính thức xác nhận với báo giới tại Tehran rằng hai quốc gia đã đạt được "một sự thấu hiểu chung liên quan đến bản đồ tuyến đường vận chuyển". Tuy nhiên, hãng tin Bloomberg cũng như các nguồn thạo tin khu vực nhấn mạnh rằng tuyên bố chung cuối cùng vẫn đang trong quá trình đàm phán gắt gao và một hiệp ước chính thức vẫn chưa được chốt hạ hoàn toàn.
Dù chưa thu phí ngay lập tức, nhưng những tín hiệu về việc áp đặt lệ phí trong tương lai đã được phát đi từ trước. Một tuyên bố chung bất thường từ Iran và Oman vào tháng 6 đã nhấn mạnh đến "chủ quyền và quyền chủ quyền của họ đối với lãnh hải tại Eo biển Hormuz", đồng thời đề cập đến "chi phí liên quan" đến việc quản lý tuyến đường thủy này. Động thái này được giới quan sát coi là một tín hiệu rõ ràng về khả năng thu phí qua cảnh trong tương lai gần. Đối với Tổng thống Trump, đây là một "lằn ranh đỏ" không thể vượt qua. Bất chấp những lời hứa hẹn, các nhà phân tích hàng hải từ Lloyd's List mô tả những bước đi của Iran nhằm áp đặt các điều kiện vận chuyển mới là dấu hiệu cho thấy việc thu phí chắc chắn sẽ xảy ra. Thậm chí, một phân tích mới đây từ ngân hàng JPMorgan còn chỉ ra rằng, việc Iran và Oman áp dụng "phí an toàn hàng hải" thay vì thuế thông hành có thể được coi là hợp pháp theo luật pháp quốc tế, tương tự như mô hình mà Đan Mạch và Thụy Điển đang áp dụng. Những tranh cãi pháp lý này khiến cho xung đột Mỹ Iran trên mặt trận hàng hải càng thêm phần phức tạp.
Ảnh hưởng kinh tế và thực trạng hàng hải
Hậu quả thực tế của sự bế tắc này là lưu lượng hàng hải qua Eo biển Hormuz đã sụt giảm một cách thảm hại. Dữ liệu vận chuyển mới nhất từ Kpler cho thấy chỉ có dưới 100 chuyến tàu vượt qua khu vực này trong cả tuần trước, và chủ yếu phải đi qua tuyến đường mà Iran đưa ra. Con số này là một sự đối lập hoàn toàn so với mức trung bình hơn 120 chuyến mỗi ngày trước khi cuộc chiến nổ ra.
Sự sụt giảm nghiêm trọng này đã trực tiếp đẩy giá nhiên liệu và cước vận tải toàn cầu lên cao. Việc tắc nghẽn chuỗi cung ứng dầu mỏ và khí đốt tạo ra một sức ép lạm phát không nhỏ lên nền kinh tế thế giới. Tại Mỹ, sự gia tăng của giá xăng dầu do xung đột Mỹ Iran đang tạo ra một áp lực chính trị khổng lồ lên chính quyền của Tổng thống Trump, đặc biệt là khi các cuộc bầu cử quan trọng đang đến gần.
3. Lập trường của Mỹ: Đe dọa, phong tỏa và mục tiêu hạt nhân
Các đe dọa công khai của Tổng thống Trump
Chính quyền Washington không hề che giấu sự tức giận trước các nỗ lực đàm phán qua mặt Mỹ. Vào ngày 17/8/2026, trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại với phóng viên Trey Yingst của Fox News, Tổng thống Trump đã buông lời đe dọa gay gắt đối với Oman: "Nếu Oman cản đường, chúng tôi sẽ nã bom họ tơi bời" (If Oman gets in the way, we'll bomb the s*** out of them). Lời đe dọa này không phải là lần đầu tiên được đưa ra. Hồi tháng 5/2026, ông Trump cũng từng tuyên bố thẳng thừng rằng Oman phải hành xử như mọi quốc gia khác, nếu không Mỹ sẽ phải "thổi bay họ". Khi được các phóng viên tại Phòng Bầu dục hỏi về sự kiên nhẫn đối với Oman, ông thẳng thắn đáp: "Không, tôi không nghĩ họ đã cư xử tốt, nhưng chúng tôi sẽ xử lý họ rất dễ dàng, giống như cách chúng tôi làm với những thứ khác".
Đối với đối thủ chính trong cuộc xung đột Mỹ Iran, ngôn từ của ông Trump lại mang đậm tính chế giễu nhưng không kém phần cứng rắn. Đánh giá về giới lãnh đạo Iran, ông nói: "Họ là những tay chơi poker cừ khôi, nhưng họ đang chết dần". Ông Trump cũng yêu cầu Iran nên "giương cờ trắng đầu hàng" trước khi các nỗ lực ngoại giao hoàn toàn đổ vỡ. Tổng thống Mỹ tin rằng đối phương sẽ không sẵn sàng đưa ra một thỏa thuận mà ông cảm thấy là cần thiết, do đó áp lực quân sự và kinh tế là con đường duy nhất.
Phong tỏa và lệnh trừng phạt kinh tế
Để hiện thực hóa những lời đe dọa trong cuộc xung đột Mỹ Iran, Mỹ đang duy trì một lệnh phong tỏa hải quân gắt gao tại tuyến đường thủy này nhằm tối đa hóa sức ép kinh tế lên Tehran. Tổng thống Trump tỏ ra cực kỳ tự tin rằng biện pháp siết chặt yết hầu kinh tế này đang phát huy hiệu quả mạnh mẽ, khiến nền kinh tế Iran rơi vào tình trạng suy kiệt, và do đó, Mỹ không có nhu cầu cấp bách phải chấm dứt xung đột sớm.
Không dừng lại ở đó, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã lên tiếng cảnh báo rằng Mỹ sẽ không ngần ngại áp đặt các biện pháp trừng phạt "mạnh mẽ" lên chính quyền Oman nếu nước này tiếp tay cho Iran trong việc thu phí hoặc trốn tránh lệnh cấm vận. Trong tuần này, ông Bessent cũng hứa hẹn sẽ công bố một loạt các biện pháp trừng phạt kinh tế "chưa từng có" đối với Iran. Ông mô tả đây sẽ là "sự cô lập kinh tế chưa từng thấy trong lịch sử đối với một quốc gia," có thể nhắm thẳng vào các mạng lưới tài chính ngầm, các nhà máy lọc dầu độc lập của Trung Quốc hoặc hệ thống giao dịch tiền điện tử mà Iran đang sử dụng để lách luật,. Mọi ngả đường tài chính đều đang bị siết chặt nhằm biến xung đột Mỹ Iran thành một cuộc chiến tranh tiêu hao về mặt kinh tế khốc liệt nhất lịch sử.
Mục tiêu cốt lõi và thỏa thuận tạm thời
Dù mặt trận kinh tế và hàng hải đang sục sôi, Washington vẫn giữ nguyên lập trường cốt lõi của mình. Mục tiêu số một của Mỹ luôn luôn là: "Iran không được phép sở hữu Vũ khí Hạt nhân dưới bất kỳ hình thức nào". Ông Trump đã lặp lại thông điệp này trên mạng xã hội Truth Social cũng như trong các cuộc phỏng vấn trực tiếp với giới truyền thông.
Trước đó, để hạ nhiệt căng thẳng, một Bản ghi nhớ chung (MOU) kéo dài 60 ngày giữa Mỹ và Iran đã được ký kết vào tháng 6/2026, với thông điệp "chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên tất cả các mặt trận". Tuy nhiên, văn kiện ngoại giao này đã nhanh chóng tan rã trong thực tiễn. Tổng thống Trump từng tuyên bố nó "kết thúc" vào đầu tháng 7, và Bộ Ngoại giao Iran cũng xác nhận "đình chỉ" ngay sau đó. Vào ngày 17/8/2026, bản MOU này đã chính thức hết hạn hoàn toàn trên giấy tờ, và phía Mỹ không có bất kỳ nỗ lực nào để gia hạn, báo hiệu một chương mới khốc liệt hơn của cuộc xung đột Mỹ Iran.
4. Oman: Đồng minh hay đối tác của Iran?
Trong nhiều thập kỷ, Oman luôn được cộng đồng quốc tế biết đến như một đồng minh đáng tin cậy của Mỹ và là một "Thụy Sĩ của Trung Đông". Quốc gia này đóng vai trò trung gian hòa giải quan trọng, từng tổ chức thành công nhiều cuộc đàm phán bí mật giữa Mỹ và Iran vào những thời kỳ khủng hoảng nhất trong lịch sử hiện đại.
Thế nhưng, bức tranh địa chính trị hiện tại cho thấy sự dịch chuyển rõ rệt. Gần đây, Oman dường như đang tiến gần hơn đến quan điểm của Iran về việc quản lý và có thể là thu phí tại eo biển Hormuz. Sự xích lại gần nhau này đã gây ra sự thất vọng và phẫn nộ lớn cho giới chức Washington. Sự rạn nứt giữa Mỹ và các đồng minh Vùng Vịnh là một chiến thắng về mặt ngoại giao của Tehran trong bối cảnh xung đột Mỹ Iran ngày càng phân cực. Ismail Baghaei, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, đã tận dụng cơ hội này để nhận định rằng cuộc chiến kéo dài đã khiến các nước trong khu vực đi đến kết luận rằng Mỹ là một "đối tác không đáng tin cậy và không đáng tin". Sự thay đổi lập trường của Oman không chỉ làm lật lọng cục diện hàng hải mà còn đánh dấu một bước ngoặt về mặt liên minh chiến lược trong toàn bộ diễn biến của cuộc xung đột Mỹ Iran.
5. Tầm nhìn và triển vọng của cuộc xung đột Mỹ Iran
Dù tự tin với chiến lược bao vây kinh tế, chính quyền của Tổng thống Trump cũng đang phải đối mặt với những áp lực nội bộ khổng lồ. Tranh chấp dai dẳng về Eo biển Hormuz đã trực tiếp đẩy giá nhiên liệu lên cao, tạo ra sự bất mãn trong nước. Áp lực chính trị đang buộc chính quyền Washington phải tìm cách xoa dịu một cuộc chiến không được lòng dân trước thềm cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11 sắp tới – sự kiện có tính chất quyết định quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ. Dẫu vậy, ông Trump vẫn liên tục phủ nhận rằng cuộc bầu cử giữa kỳ có bất kỳ tác động tiêu cực nào đến sách lược cứng rắn của ông đối với khu vực Trung Đông.
Trong khi xung đột Mỹ Iran tiếp tục cản trở thương mại quốc tế, ông Trump bất ngờ tiết lộ rằng các cuộc đàm phán hậu trường ("back-channel talks") bí mật vẫn đang được tiến hành. Ông xác nhận rằng Washington đang duy trì liên lạc trực tiếp với các quan chức cấp cao thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) nhằm thăm dò các điều kiện cho một thỏa thuận khả thi.
Về khả năng kéo dài xung đột, Tổng thống Mỹ bày tỏ sự tự tin tột độ rằng ông không cảm thấy cần phải kết thúc cuộc xung đột Mỹ Iran một cách chóng vánh. Đối với ông, thời gian đang ủng hộ Mỹ khi các lệnh trừng phạt bào mòn nội lực của đối phương. Tuy nhiên, giới phân tích và các quan chức hành chính cấp cao của Mỹ cũng phải thực tế thừa nhận rằng, mặc dù việc ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân là ưu tiên mang tầm vóc an ninh quốc gia, nhưng việc giải quyết ngay lập tức tình hình ách tắc tại Eo biển Hormuz và hạ nhiệt giá xăng dầu trong nước có thể là những ưu tiên cấp bách mang tính sống còn đối với chiếc ghế quyền lực của đảng cầm quyền.
6. Kết luận
Tình hình căng thẳng leo thang tột độ tại Eo biển Hormuz hiện nay chính là lăng kính phản chiếu rõ nét nhất sự khốc liệt của cuộc xung đột Mỹ Iran. Việc Tổng thống Trump công khai đe dọa sử dụng hành động quân sự nhắm vào Oman – một đồng minh chiến lược truyền thống – cho thấy Washington sẵn sàng làm mọi cách để bảo vệ quyền kiểm soát các tuyến đường hàng hải và đập tan những nỗ lực làm suy yếu các lệnh trừng phạt.
Khu vực này không chỉ là một tuyến giao thông đơn thuần, mà là nhịp đập của nền thương mại năng lượng toàn cầu. Bất kỳ một sự đứt gãy lớn nào cũng có thể tạo ra chuỗi hiệu ứng domino tàn phá nền kinh tế thế giới. Mối quan hệ đan xen phức tạp giữa Mỹ, Iran và Oman càng làm cho bài toán địa chính trị này trở nên không thể lường trước, khi lợi ích quốc gia vượt lên trên các liên minh lịch sử.
Nhìn về tương lai, triển vọng về một nền hòa bình và ổn định lâu dài tại Vùng Vịnh vẫn bị bao phủ bởi lớp sương mù của sự hoài nghi. Chừng nào mục tiêu kiềm chế chương trình vũ khí của Iran và cuộc đua giành quyền làm chủ các tuyến đường biển cốt lõi chưa tìm được điểm chung, thì những ngòi nổ tại Eo biển Hormuz sẽ tiếp tục là tâm điểm duy trì sức nóng cho chuỗi xung đột Mỹ Iran dai dẳng này.